Ադրբեջանի ղեկավար Իլհամ Ալիևը ղարաբաղյան հիմնախնդիրը ռազմական ճանապարհով կարգավորելու մասին ռազմատենչ հայտարարություններ անելու մեծ սիրահար է:

Նման հայտարարությամբ նա հանդես եկավ համաեվրոպական հեռուստաալիքով` «Եվրոնյուզին» տված հարցազրույցի ժամանակ` իր հայ գործընկերոջ` Մեծ Բրիտանիա կատարելիք այցից առաջ:

Այդուհանդերձ, ըստ էության Ադրբեջանի նախագահը հավանաբար ավելի շատ է ընդդիմանում պատերազմին, քան որևէ մեկը: Նա հասկանում է, որ պատերազմ վերսկսելը կնշանակեր կորցնել իր հոր ստեղծած աշխարհը:

Այդ աշխարհը նա ժառանգություն է ստացել և վերջին մի քանի տարիների ընթացքում ապացուցել, որ այն ոչ մեկի հետ չի կիսի: Ալիև Կրտսերը հստակ պատկերացնում է, թե պատերազմի դեպքում ի´նչ հետագծով հայկական արկերը կնետվեն` ուղիղ նշանառությամբ կարձակվեն քառասուն դյույմ տրամագծով նավթամուղի վրա:

Այլ բան է շուկայում նավթի համաշխարհային գների չափից դուրս անկումը. դեպքերի նման զարգացման դեպքում նա գուցե սկսի լրջորեն մտմտալ պատերազմի հեռանկարների մասին: Չէ՞ որ ընտանիքի դիրքերը պահպանելու այլ տարբերակ չի լինի. Ալիևի գահից նավթի հոտ է փչում, և եթե վառելիքի շուկայում ճգնաժամ լինի, ապա հարկ կլինի ինչ-որ բան ձեռնարկել: Իսկ քանի դեռ գները բարձր են, ապա պատերազմը բացարձակապես անիմաստ է:

Այդ դեպքում ինչո՞ւ է նա այդքան հաճախ խոսում դրա մասին:

Ակնհայտորեն, Ադրբեջանի նախագահը միանգամից մի քանի խնդիր է լուծում. նախ` իսկական հայրենասերի իմիջ է ստեղծում սեփական ընտրողների շրջանում, երկրորդ` շոշափում է միջազգային հողը, երրորդ` նվազագույնի է հասցնում իր հիասթափությունը հայ-թուրքական բանակցային գործընթացի հնարավոր արդյունքից:

Երբեմն-երբեմն նրա հայտարարությունները տպավորիչ են: Անցյալ շաբաթ ԱՄՆ ազգային հետախուզության ղեկավար Դենիս Բլերը չի բացառել նոր պատերազմի հնարավորությունը: Իսկ ավելի վաղ Միջազգային ճգնաժամային խմբի ղեկավարներից մեկը` Ալեն Դելետրոզը, հայտարարել է, որ «պատերազմ կարող է սկսվել ամեն պահ»:

Նման հայտարարությունների ֆոնի վրա Իլհամ Ալիևը դրսևորում է իրեն որպես «իմաստուն քաղաքական գործիչ` մեծ, բայց ոչ անսահման համբերությամբ»:

Ալիևի նոր հայտարարությունը նախատեսված էր Միացյալ Թագավորություն Հայաստանի նախագահի այցի համար: Ընդհանրապես, Բաքու-Լոնդոն հարաբերությունները գրեթե այնպիսին են, ինչպիսին Երևան-Փարիզ, Թբիլիսի-Բեռլին հարաբերություններն են:

90-ականների հենց սկզբին երեք եվրոպական պետություններ իրար մեջ բաժանեցին Կովկասի վրա ազդեցության ոլորտները. Հայաստանը «բաժին» ընկավ Ֆրանսիային` հաշվի առնելով հայ-ֆրանսիական բարեկամության հարուստ ավանդույթները, Վրաստանը` Գերմանիային (որոշիչը Գերմանիայի վերամիավորման հարցում խորհրդային արտգործնախարար Էդուարդ Շևարդնաձեի գործոնն էր), իսկ նավթով հարուստ Ադրբեջանը` Մեծ Բրիտանիային, որի «Բրիթիշ փեթրոլեում» կորպորացիան դեռ ռուսական հեղափոխությունից առաջ զբաղվում էր տեղական նավթահորերով:

1992 թ. սեպտեմբերին Բաքու էր այցելել Մեծ Բրիտանիայի նախկին վարչապետ Մարգարետ Թետչերը` որպես «Բրիթիշ փեթրոլեում» ընկերության ներկայացուցիչ, և այդ ժամանակից էլ սկսվեց Ադրբեջանի «նավթային դիվանագիտությունը»:

Այնպես որ, հայտարարելով նոր պատերազմի հավանականության մասին` Ալիևը հիանալի հասկանում էր` ինչ է անում. չէ՞ որ Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղին Հայաստանի հնարավոր հակահարվածը առաջին հերթին հարված է «Բրիթիշ փեթրոլեումին», քանի որ նավթամուղի բաժնետոմսերի 30,1 տոկոսը պատկանում է հենց «Բրիթիշ փեթրոլեումին», և միայն 25 տոկոսը` Ադրբեջանի պետական նավթային ընկերությանը:

Ալիևը կարծում էր, թե «նախազգուշացնում է յուրայիններին»:

Սերժ Սարգսյանը խլեց Ալիևից նախաձեռնությունը դեռևս օդում: Թուրքիայի տարածքի վրայով թռչելիս` նա օդային հեռագիր ուղարկեց այնտեղի իշխանություններին, ինչը խիստ ցավագին ընդունվեց Ադրբեջանում:

Արդեն Լոնդոնում Հայաստանի նախագահն Ադրբեջանին այնպես տեղը դրեց, ինչպես երբեմն սիրում էր անել իր նախորդը` Ռոբերտ Քոչարյանը, և ինչը երբեք չի արել ինքը:

«Սովորական սպառազինությունների համար գոյություն ունեցող բոլոր թույլատրելի չափաքանակները գերազանցող Ադրբեջանն այսօր որևէ լուրջ գնահատականի, ըստ էության, չի արժանանում,- հայտարարեց նա Մեծ Բրիտանիայի միջազգային հարաբերությունների թագավորական ինստիտուտում: - Իսկ այն զենքը, որն այսօր կուտակում է Ադրբեջանը, եթե նույնիսկ չկրակի Ղարաբաղի հետ պատերազմում, ապա միևնույն է` ինչ-որ տեղ կրակելու է: Հարցն այն է, թե որտե՞ղ և ե՞րբ»:

Շարունակելով ռազմական թեման` Սերժ Սարգսյանն ասել է, որ «Հայաստանն ու Ղարաբաղը երբեք պատերազմ չեն սկսել ու չեն էլ սկսի: Բայց մենք գիտակցում ենք, որ պետք է պատրաստ լինենք պատերազմի այն դեպքի համար, երբ ուրիշները ցանկանան դա»:

«Լեռնային Ղարաբաղը երբեք չի եղել անկախ Ադրբեջանի մաս,- հայտարարել է Սերժ Սարգսյանը: - Ինչո՞ւ եք կարծում, որ Ադրբեջանը կարող էր դուրս գալ ԽՍՀՄ կազմից, իսկ Լեռնային Ղարաբաղը չէր կարող: Ինչո՞ւ եք կարծում, որ մեծ կայսրությունները կարող են տարբաժանվել, իսկ փոքրերը պետք է մնան: Չեմ ընկալում, չեմ ընդունում` անկայունության ամենամեծ հիմքը անարդար որոշումներն են»:

Հարկ է նշել, որ Հայաստանի նախագահի լոնդոնյան ելույթը ամենահաջողն էր իր ղեկավարության ողջ ընթացքում: Նրան իրոք հաջողվեց խլել նախաձեռնությունը Ալիևից և օգտագործել «բրիտանական բեմահարթակը»` որպես Հայաստանի դիրքորոշումն աշխարհին ներկայացնելու համար կարևորագույն միջազգային ամբիոն:

Հավանաբար, Հայաստանի նախագահը պետք է հաճախակի ուղևորվի Մեծ Բրիտանիա: