Մինչ Լեռնային Ղարաբաղում մայիսի 23-ին կայացած ընտրությունները քիչ բան փոխեցին դեռևս չճանաչված հանրապետության ներքին կյանքում, ընտրություններն մեծ ուշադրության արժանացան Հայաստան-Ադրբեջան-Թուրքիա հարաբերությունների համատեքստում:

Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ մթնոլորտում սկսեցին դիվանագիտական ամպեր կուտակվել, երբ դեռևս ընտրությունների նախօրեին բավական կոշտ դիրքորոշում որդեգրեց Եվրամիությունը: Այն հանդես եկավ հայտարարությամբ, թե «օրինական չի համարում մայիսի 23-ին Լեռնային Ղարաբաղում կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունները»:
Մայիսի 20-ին Եվրախորհրդարանը Հարավային Կովկասի մասին ընդունեց բանաձև, որում կոչ էր արվում դուրս բերել հայկական զորքերը Ադրբեջանի «բռնազավթված տարածքներից»: Բանաձևի հեղինակը բուլղարացի խորհրդարանական Եվգենի Կիրիլովն է:

Մայիսի 25-ին ԵԱՀԿ-ն իր պաշտոնական կայքում տեղադրեց հայտարարություն այն մասին, թե «քանի որ ԵԱՀԿ-ն չի ճանաչում Լեռնային Ղարաբաղի անկախությունը, խորհրդարանական ընտրությունների անցկացումը չի անդրադառնա ղարաբաղյան խնդրի կարգավորման վրա»:

Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմամբ զբաղվող ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները ևս հայտարարություն տարածեցին Լեռնային Ղարաբաղի խորհրդարանական ընտրությունների առնչությամբ. «Լեռնային Ղարաբաղը չի ճանաչվել որպես անկախ և ինքնիշխան պետություն ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրներից և ոչ մեկի, ինչպես նաև այլ երկրի, այդ թվում` Հայաստանի կողմից»:

Իհարկե, պաշտոնական Երևանը դեռևս մտադիր չէ ճանաչել երկրորդ հայկական պետության անկախությունը: «Տվյալ փուլում Ղարաբաղի անկախության ճանաչումը հավասարազոր կլինի պատերազմ հայտարարելուն»,- ասել է Հայաստանի իշխող Հանրապետական կուսակցության անդամ Գագիկ Մելիքյանը:

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի ներկայացուցիչ Վալտեր Կալինը իր հերթին կոչ է արել միջազգային հանրությանն աջակցել Հայաստանի կողմից «բռնազավթված» ադրբեջանական տարածքների ազատագրմանը:

«Ես կոչ եմ անում միջազգային հանրությանը ԵԱՀԿ-ի Մինսկի խմբի շրջանակներում ստիպել Հայաստանին կատարել Ադրբեջանի գրավյալ տարածքներն ազատագրելու պահանջները»,- ասել է նա Բաքվում:

Այդուհանդերձ, հայերը ոչ մի հայտարարություն այդքան ցավագին չընդունեցին, որքան ՌԴ ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչ Անդրեյ Նեստերենկոյի ելույթը: Ռուսաստանը համարվում է Հայաստանի ռազմավարական գործընկերը, իսկ հայ-ռուսական հարաբերությունների ակունքները գնում են դարերի խորքը:

«Ռուսաստանն սատարում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության սկզբունքը ճիշտ այնպես, ինչպես միջազգային իրավունքի մյուս հիմնարար սկզբունքներն ու նորմերը»,- հայտարարել էր Նեստերենկոն:

«Ինչպես հայտնի է, մենք չենք ճանաչում Լեռնային Ղարաբաղը որպես անկախ պետություն: Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանին, ապա նա, ԵԱՀԿ-ի Մինսկի խմբի իր գործընկերների հետ սերտ համագործակցությամբ, այսուհետ ևս շարունակելու է օգնել հայերին և ադրբեջանցիներին` հնարավորինս արագ ղարաբաղյան թնջուկին փոխզիջումային հանգուցալուծում գտնելու գործում»,- եզրափակել էր նա:

Մի կողմից` այն երկրներից շատերը, որոնց հետ Հայաստանը բարեկամական հարաբերությունների մեջ է` Ռուսաստանը, Չինաստանը և Իրանը, միշտ հայտարարել են, թե ճանաչում են Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը` իրենց բացահայտ կամ թաքուն անջատողական օջախների առկայության պատճառով:

Ռուսաստանը խոսել է այս մասին, քանի որ ունի խնդիրներ` Հյուսիսայի Կովկասը, Թաթարստանը, ինչպես նաև Կուրիլյան կղզիները: Չինաստանը տարածքային ամբողջականության կողմնակից է ույգուրտական և տիբեթական անջատողականության, Իրանը` ադրբեջանականի պատճառով:

Սակայն, մյուս կողմից` բոլորը հասկանում են, որ Մոսկվան կարող էր նման շեշտադրումով այդ մասին չհայտարարել հենց Լեռնային Ղարաբաղի ընտրությունների շրջանում:

Օրինակ` Թեհրանը ընտրությունների և տարածքային ամբողջականության մասին ոչինչ չասաց: Մայիսի 24-ին Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադը խիստ դիվանագիտորեն արտահայտվեց. «Իրանի և Հայաստանի միջև ձևավորվել են անկեղծ և բարեկամական հարաբերություններ: Մեր երկրներն անխզելիորեն կապված են միմյանց հետ, ինչպես և տարածաշրջանի մյուս երկրները»:

Իրանի նման մոտեցման ֆոնին Ռուսաստանի հայտարարությունն ավելի տագնապալի է դառնում:

Սակայն կա նաև գործի երրորդ կողմը, կապված արդեն այն բանի հետ, որ Երևանն ու Մոսկվան այդպես էլ ընդհանուր հայտարարի չեկան երկու տարի առաջ Վրաստանի օգոստոսյան պատերազմի առնչությամբ:

Հայկական կողմը չէր կարող իրեն թույլ տալ կտրուկ հանդես գալ Վրաստանի դեմ, որի տարածքով է ապահովվում ցամաքային կապը արտաքին աշխարհի հետ, ինչպես նաև բեռնափոխադրումների 70%-ից ավելին:

Իսկ արդեն մեկ տարի անց ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը ստորագրեց Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլիին Հայաստանի բարձրագույն` «Պատվո շքանշանով» պարգևատրելու մասին հրամանագիրը:

Այն ժամանակ այդ իրադարձությունը հարուցեց Մոսկվայի զայրույթը, որը Վրաստանի նախագահին համարում է «զինվորական հանցագործ»: Ռուս պաշտոնյաները չէին թաքցնում «ռազմավարական գործընկերոջ» նման քայլից իրենց զարմանքը:

«Աշխարհի ցանկացած երկիր ազատ է պարգևատրելու ում ասես և ինչով ասես, ինչպես նաև գովել և դատապարտել: Սակայն կարևոր է հասկանալ, որ չի կարելի թքել այն ջրհորի մեջ, որից դեռ բազմիցս ստիպված կլինես խմել»,- հայտարարել էր ՌԴ Պետդումայի միջազգային հարցերի կոմիտեի անդամ Վալերի Բոգոմոլովը:

ՌԴ Պետդումայի սահմանադրական օրենսդրության կոմիտեի փոխնախագահ Վիկտոր Իլյուխինը նշեց, որ «Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլիին Հայաստանի պետական բարձրագույն պարգևը ցուցադրական հանձնելը աննրբանկատ և ոչ բարեկամական քայլ է Ռուսաստանի նկատմամբ: Տհաճ զգացումը, անկասկած, կմնա»:

Հենց այդ տհաճ զգացումն էլ հավանաբար դարձավ Ղարաբաղի երկնքում կուտակվող ամենադառը դիվանագիտական ամպը: