Չնայած Հայաստանի դեմ ռազմական գործողություններ վերսկսելու հնարավորության մասին Ադրբեջանի ղեկավարության հաճախադեպ հայտարարություններին, նոր պատերազմի հեռանկարի մասին իրականում խոսելը դեռ չափազանց վաղաժամ է: Այսօր չկան օբյեկտիվ նախադրյալներ, որոնք ցույց տային, թե շուտով պատերազմ է սկսվելու:

Ադրբեջանն իր պետականությունը կառուցում է նավթի վրա, և նավթի ժամանակակից գները բավական դրական են անդրադառնում հիմնական տնտեսական ցուցանիշների վրա: Այդ առումով Ադրբեջանի ղեկավարությունը հազիվ թե իրավիճակի արմատական փոփոխության գնա, առավել ևս` խիստ անորոշ հեռանկարներով:

Ի՞նչ կարող է իրականում կորցնել Ադրբեջանը Ղարաբաղի համար պատերազմ վերսկսելու դեպքում:

Նախ` նավթի ոլորտում իր ներդրումային գրավչությունը, այլ կերպ ասած` պետական շինարարության միակ կայուն հիմքը:

1994 թ. սեպտեմբերին Բաքվի «Գյուլիստան» պալատում պայմանագիր կնքվեց, որն ստացավ «Դարի պայմանագիր» անունը: «Դարի պայմանագրում» ներկայացված են 13 ընկերություններ, ի թիվս որոնց` «Բրիթիշ փեթրոլիումը», «ՄակԴերմոտը», «Լուկօյլը», «Թրքիշ փեթրոլիումը» և այլ ընկերություններ աշխարհի 8 երկրներից (ինչպիսիք են Թուրքիան, ԱՄՆ-ը, Ճապոնիան, Մեծ Բրիտանիան և այլն):

Դեռ 1992 թ. աշնանը որպես «Բրիթիշ փեթրոլիումի» ներկայացուցիչ Բաքու այցելեց Մեծ Բրիտանիայի նախկին վարչապետ Մարգարետ Թետչերը, սակայն «Դարի պայմանագիրը» այդ ժամանակ չէր կարող ստորագրվել հենց պատերազմի պատճառով:

Բնական է, որ ոչ մի ներդրումային ընկերություն այդ ժամանակ չէր կարող խոշոր գումարներ ներդնել Ադրբեջանում: Միայն 1994 թ. մայիսին ռազմական գործողությունների դադարեցման մասին համաձայնագրի ստորագրումը թույլ տվեց նույն տարվա սեպտեմբերին ստորագրել «Դարի պայմանագիրը»:

Ադրբեջանի պետական նավթային ընկերության (SOCAR) նախագահ Ռովնագ Աբդուլաևի խոսքով` «ներկա պահին Ադրբեջանի նավթի և գազի ոլորտներում օտարերկրյա ներդրումների ծավալը գերազանցել է 38 միլիարդը»:

Ակնհայտ է, որ նոր պատերազմը զրոյի կհասցնի Ադրբեջանի ներդրումային գրավչությունը, կկործանի երկրի ողջ տնտեսական և նույնիսկ քաղաքական կառույցը, ինչին երբեք չի գնա Իլհամ Ալիևը:

Բացի այն, որ նոր պատերազմը կնվազեցնի երկրի ներդրումային գրավչությունը, այն կարող է նաև ավերել գրեթե ողջ խողովակաշարային տրանսպորտը, որը իրավացիորեն համարվում է Ադրբեջանի պետական օրգանիզմի գլխավոր արյունատար անոթը:

Բանն այն է, որ Ադրբեջանի ածխաջրածնի գրեթե ողջ փոխադրումն իրականացվում է չորս խողովակաշարերով, որոնցից երեքն անցնում են ռազմաճակատի գծից հաշված կիլոմետրերի վրա, ընդ որում` ինչպես ԼՂՀ-ի, այնպես էլ ՀՀ-ի հյուսիսային սահմաններով:

Դա 2006 թ. հուլիսին բացված Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղն է, 1999 թ.-ից գործող Բաքու-Սուպսա նավթամուղը, ինչպես նաև 2007 թ. պաշտոնապես բացված Բաքու-Թբիլիսի-Էրզրում գազամուղը (Հարավկովկասյան խողովակաշար):

Մեծ գաղտնիք չի լինի ասել, որ հայկական թնդանոթներն այսօր ուղղված են հենց այդ հաղորդակցությունների վրա, և պատերազմ սկսելու դեպքում նրանց առաջին գործը կլինի Ադրբեջանի համար կենսականորեն կարևոր այդ ենթակառուցվածքի ավերումը:

Այսպիսով, այս հանրապետությունը կարող է ոչ միայն կորցնել իր ներդրումային գրավչությունը, այլև զրկվել արտաքին աշխարհ ածխաջրածնային հումք փոխադրելու հիմնական ուղիներից:

Նոր պատերազմի հետևանքով Ադրբեջանը կարող է զրկվել նաև Կուր գետի հունի ռազմավարական կարևոր հատվածի վերահսկողությունից, որով անցնում է Բաքու-Թբիլիսի (և այսպես` Թուրքիայի ուղղությամբ) երկաթգծի հատվածը: Այս երկաթգիծն անցնում է խողովակաշարերին զուգահեռ և նույնպես գտնվում է շփման գծից հաշված կիլոմետրերի վրա:

Այս հատվածը հնարավոր է վերահսկողության տակ վերցնել մեկ ռազմերթի շնորհիվ, որից հետո տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցությունը սկզբունքորեն կփոխվի: Ահա արդեն քսան տարի շրջափակման մեջ գտնվող Հայաստանը, որը պահպանվում է առաջին հերթին Ադրբեջանի կողմից, լրիվ կարող է համոզել միջազգային հանրությանը նման քայլի հիմնավորվածությունը:

Բաքու-Թբիլիսի երկաթուղու հատվածի վրա հայկական վերահսկողությունն ըստ էության կկտրի ներքին Ադրբեջանը ոչ միայն Վրաստանից, այլև Թուրքիայից: Արտաքին աշխարհ դուրս գալու միակ երկաթուղային ուղղությունը կմնա «հյուսիսայինը»` դեպի Ռուսաստան:

Ադրբեջանի նախագահը հիանալի գիտակցում է այս բոլոր սպառնալիքների մասշտաբայնությունը և, որ պակաս կարևոր չէ` դրանց իրողությունը: Նա չի դիմի նման ակնհայտ ռիսկերի հանուն մի տարածքի` Լեռնային Ղարաբաղի վրա իր վերահսկողության հաստատման ոչ ակնհայտ հեռանկարի, որը ոչ միայն ոչ մի կերպ կապված չէ բուն Ադրբեջանի հետ, այլև ոչ մի կերպ չի ազդում նրա զարգացման տեմպերի վրա:

Ուժերի միակ դասավորությունը, որը կարող է տեսականորեն նպաստել նոր պատերազմի վերսկսմանը, կա´մ Բաքվում Ալիևի կլանի դիրքերի կտրուկ թուլացումն է, որը հղի է անխուսափելի հաշվեհարդարով, կա´մ նավթի գների աղետալի անկումը (մեկ բարելի դիմաց 15 դոլարից պակաս): Ո´չ մեկը և ո´չ էլ մյուսը առայժմ չի նկատվում: