Նայում եմ, թե ինչպես են կոհակներն ալիքվում,

Բայց երբեք չեն լքում հոսանքը
          Դեյվիդ Բոուի «Փոփոխություններ»

Նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը իշխանության եկավ խառնակ ժամանակներում: Տասը տարի կառավարելուց հետո նա թողնում է խռովահույզ ժամանակներ` չորեքշաբթի նախագահի նստավայրի բանալիները Սերժ Սարգսյանին հանձնելով:

Երբ 1998-ին Քոչարյանն իշխանության եկավ, Լևոն Տեր-Պետրոսյանը նրան թողել էր մի հանրապետություն, որը պառակտված էր Ղարաբաղի հարցով, և պահանջվում էր այդ հարցի լուծում` ներքին անվտանգության ու տարածաշրջանային կայունության պահպանման համար:

Այսօր, երբ Քոչարյանը հեռանում է, խաղաղությունը Ղարաբաղում թվում է ավելի հեռու, քան երբևէ` 2001-ի հայտնի քիվեսթյան բանակցություններից հետո ընկած ժամանակաշրջանում: Յոթ տարի է անցել այն լավատեսական օրերից, որոնք նույնքան պայծառ էին, որքան այն արևադարձային արևը, որի շողերի տակ ԱՄՆ պետքարտուղար Քոլին Փաուելը հյուրընկալեց Քոչարյանին ու Ալիև ավագին:

Այսօր Փաուելի հետնորդ Քոնդոլիզա Ռայսը (որը նույնպես ավարտում է պաշտոնավարումը) ասում է, որ ղարաբաղյան բանակցությունների ապագան «կասկածահարույց» է:

Ծագումով ղարաբաղցի նախագահը, որը հանձնում է իշխանությունը մեկ այլ ծագումով ղարաբաղցի նախագահի, հակամարտության կարգավորման առումով չկարողացավ ծառայել սեփական հայրենիքին: Նա ուներ 10 տարի և չկարողացավ կարգավորման հասնել:

Ի՞նչ նվաճումների հասավ Հայաստանը Ռոբերտ Քոչարյանի պաշտոնավարման տասնամյակում:

Երկնիշ տնտեսական աճի վեց անընդմեջ տարիներ:

Չնայած այն դրամատիկ ու ցավալի պայմաններին, որոնք այս երկիրը շարունակում է հանդուրժել, անժխտելի է, որ կյանքը բարելավվել է` առնվազն դարձել է ավելի հարմարավետ, եթե ոչ բոլորի, գոնե մեծ մասի համար:

Փողոցները, որ ժամանակին բոուլինգի` հաջորդ գնդին սպասող նետուղիների նման դատարկ էին, այժմ հեղեղված են շքեղ ավտոմեքենաներով, ինչն անհնար էր պատկերացնել, երբ 43-ամյա Քոչարյանն առաջին անգամ ստանձնում էր Հայաստանի նախագահի պաշտոնը:

Մութ ու անշուք խորհրդային ոճի պահեստ-խանութներին, որոնք ցածրորակ ապրանքներ էին վաճառում հազիվ ծայր ծայրին հասցնող գնորդներին, այսօր փոխարինել են շողշողուն սուպերմարքեթները, որոնք առաջարկում են բոլոր անհրաժեշտ ու ոչ այնքան մթերքները: (Մաշտոցի պողոտայի նորաբաց խանութներից մեկում վաճառվում է ապխտած օձաձուկ` կիլոգրամը մոտ 60 դոլարով:)

Փողոցները բարեկարգ են, և նույնիսկ մայրաքաղաքից դուրս գտնվող մայրուղիներն ապակու պես հարթ են` ի տարբերություն մեկ տասնամյակ առաջվա կիսաքանդ ճանապարհների:

Հուսահատներն այսօր ավելի հեշտ կարող են հեռանալ Հայաստանից: Եվ այդպես էլ արել են, մինչ այս նախագահը հայրենիք էր կառուցում արտոնյալների համար` նրանց համար, ում փողերը բավական են այն թանկ կյանքի համար, որն ապահովվել է հուսահատներին տեղահան անելու հաշվին: Ոչ ոք այստեղ չի հավատում պաշտոնական տվյալներին, թե Հայաստանում 3 միլիոն մարդ է ապրում: Գուցե` երկու միլիոն:

Հեռացող նախագահին չի կարելի է մեղադրել, որ այդքան մարդ է հեռացել: Այլ հարց է, որ նրանք չեն վերադարձել: Նա կառուցել է, իսկ նրանք չեն վերադարձել:

Վերադարձել են ուրիշները` ԱՄՆ-ից, Իրանից, Մերձավոր Արևելքից, ովքեր միշտ երազել են լինել «Հայրենիքում», սակայն պարզապես սպասել են, մինչև այն ապահովի իրենց անհրաժեշտ հարմարություններն ու հարմարավետությունը:

ՀՆԱ երկնիշ աճի վեց անընդմեջ տարիները մի ցուցանիշ է, որով կհպարտանա ցանկացած նախագահ:

Բայց եկեք ավելի ուշադիր հայացք նետենք:

Ըստ հավաստի տնտեսական տվյալների` այդ աճի 27 տոկոսը գրանցվել է շինարարության ոլորտում: Եվս 14 տոկոսը, ըստ ՄԱԿ-ի զեկույցի, պայմանավորված է դրամական փոխանցումներով` գումարներով, որ ուղարկում են նաև այն մարդիկ, ովքեր հեռացել են Հայաստանից և օգնում են իրենց ընտանիքներին:

Այս թվերը նշանակում են, որ այս բուռն զարգացող տնտեսության աճի գրեթե կեսը (41 տոկոսը) չհարատևող ռեսուրսներ են: Եվ այդ դրամական հոսքերը առավել խոցելի են, երբ չկան անվտանգության երաշխիքներ, ինչպես այժմ Ղարաբաղի հարցում և երկրի ներսում` մարտի 1-ի իրադարձություններից հետո:

Ինչ վերաբերում է շինարարությանը, այն պետք է մի օր կանգ առնի: Եվ այդ օրը կլինի Սարգսյանի պաշտոնավարման տարիներին` մի բան, որ Սերժանտատորը, անշուշտ, հաշվի է առել:

Իրավացիորեն նշելով Քոչարյանի ներդրումը երկրի զարգացման գործում` հարկ է նշել նաև, որ մարդու իրավունքների հարցում նրա վարչակազմի «նվաճումները» աղետալի են, և կարելի է միայն հուսալ, որ նրա իրավահաջորդը կշտկի վիճակն այս ոլորտում:

Հիշենք Պողոս Պողոսյանին. Քոչարյանի թիկնապահներից մեկը ծեծելով սպանեց նրան ջազ սրճարանի զուգարանում ու մնաց անպատիժ:

Հիշենք Բուզանդի փողոցի բնակիչներին: Նրանց խաբեությամբ վտարեցին իրենց տներից այնպիսի փոխհատուցմամբ, որը ոչ միայն բավարար չէր, այլև վիրավորական էր, որպեսզի իրականացնեն կառուցապատման ծրագիր, որից շահեցին Քոչարյանի բարեկամ օլիգարխները: Իսկ պետությանն ապօրինությունների մեջ մեղադրող հարյուրից ավելի հայցերով կայացված դատավճիռներից և ոչ մեկը հօգուտ բնակիչների չէր:

Հիշենք, որ Քոչարյանի վարչակազմը փակեց միակ ընդդիմադիր հեռուստաընկերությունը («Ա1+»), իսկ այժմ էլ փորձում է լռեցնել Գյումրու «ԳԱԼԱ» հեռուստաընկերությունը:

Հիշենք, որ նրա վերջին օրենսդրական նախաձեռնություններից էր հանրահավաք անցկացնելու` հանրության իրավունքների սահմանափակումը, որի հետևանքով անմեղ քաղաքացիներին բռնում են փողոցներից ու տանում ոստիկանատուն միայն այն բանի համար, որ նրանց քաղաքական հայացքները տարբեր են նախագահի հայացքներից:

Ի՞նչ նվաճումներ են գրանցվել անցած 10 տարում: Մեծ նվաճումներ:

Կամ էլ` ոչ այնքան: Նայած, թե դուք ով եք: Կամ էլ` ում հետ եք շփվո