Հայաստանում բնապահպանական ամենաթեժ խնդիրներից մեկի` հյուսիսում գտնվող Թեղուտի անտառների հատման և տեղում պղնձամոլիբդենային հանքավայրի շահագործման վերաբերյալ դատական հայցն այս շաբաթ ավարտվեց ի վնաս բնապահպանների:

Դեռ 2009 թ. «Էկոդար» էկոլոգիական հասարակական կազմակերպությունը հայցով դիմել էր վարչական դատարան` բողոքարկելով Թեղուտի պղնձամոլիբդենային հանքավայրի շահագործման ծրագրի հաստատման մասին պետական մարմինների մի շարք որոշումներ:

ՀՀ վարչական դատարանը մարտի 24-ին կայացած արագացված դատավարությամբ մերժեց հայցը` պատճառաբանելով, որ ՀՀ կառավարության դեմ հայց ներկայացրած «Էկոդար» էկոլոգիական հասարակական կազմակերպությունը չի հանդիսանում շահագրգիռ կողմ:

Նույն այս պատճառաբանությամբ դատարանը հայցը մերժել էր ընդունել նախկինում երկու անգամ, սակայն ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումից հետո, որը հաստատել էր, որ «Էկոդար» ՀԿ-ն հանդիսանում է շահագրգիռ կողմ, վարչական դատարանը հայցն ընդունել էր վարույթ, սակայն կրկին մերժել նույն պատճառաբանությամբ:

«Սա աբսուրդ է»,- ասում է «Էկոդար» ՀԿ նախագահ Հրայր Սավզյանը` պարզաբանելով, որ դատարանը հայցը պատշաճորեն չի քննել և անօրինական վճիռ է կայացրել:

ՀՀ կառավարությունը Թեղուտի պղնձամոլիբդենային հանքավայրի շահագործման վերաբերյալ որոշումը կայացրել է 2007 թ. նոյեմբերին` հանքավայրի շահագործման լիցենզիան 25 տարով տրամադրելով ՀՀ Լոռու մարզում գտնվող «Armenian Copper Program» («ACP») ընկերությանը:

Թեղուտի հանքավայրը Հայաստանում մեծությամբ երկրորդն է` Քաջարանի պղնձամոլիբդենային հանքավայրից հետո: Համաձայն մասնագետների հաշվարկների` հանքավայրը պարունակում է 1,6 միլիոն տոննայից ավելի պղինձ և 100 հազար տոննա մոլիբդեն:

Հանքավայրի շահագործման որոշմանը Հայաստանի բնապահպաններն ի սկզբանե մեծ դիմադրություն ցույց տվեցին:

Մինչ նրանք տարբեր միջոցներով արդեն երեք տարի ահազանգում են շրջակա միջավայրին անդառնալիորեն հասցվող վնասի մասին (անտառի էկոհամակարգի, Կարմիր գրքում գրանցված որոշ կենդանիների և բույսերի ոչնչացում, թափոնների պատճառով մարդկանց առողջությանը հասցվող մեծ վնաս և այլն), «ACP» ընկերության ղեկավարությունը մատնացույց է անում տեղացիների համար ստեղծված և ստեղծվելիք աշխատատեղերը և հանքարդյունաբերության մեծ դերը ՀՀ տնտեսական աճի մեջ:

Ծրագրով նախատեսվում էր «ACP»-ին հատկացված 1563 հա-ից հատել 357 հա անտառ:

«Անտառահատման ծավալները եղել են պակաս, քան նախատեսված է եղել ծրագրով, և կազմել են շուրջ 43 հեկտար»,- «ԱրմենիաՆաուին» տեղեկացրեց «Վալլեքս» խմբի ընկերությունների տեղեկատվության և հասարակայնության հետ կապերի բաժնի պատասխանատու Վահրամ Ավագյանը:

«ACP»-ն նաև մատնացույց է անում ՀՀ Լոռու մարզի Թեղուտ, Շնող և Լեռնահովիտ համայնքների վարչական սահմաններում նոր տնկված մոտ 108 հա ընդհանուր մակերեսով անտառապատ տարածքները:

«ACP»-ն նախատեսում է նաև անտառապատման աշխատանքներ իրականացնել հանքավայրի տեղում հատման ենթակա անտառի կրկնակի մակերեսով տարածքներում (714 հա):

Սակայն այս ծրագրերը չեն գոհացնում բնապահպաններին, որոնք պնդում են, որ մինչև ծառերը մեծանան, այդ տարածաշրջանի անտառներում բնակվող հազվագյուտ, Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիները և ողջ էկոհամակարգը կոչնչանա:

«Էկոդար» ՀԿ հայցի վերաբերյալ «ACP» ընկերության` ՀՀ վարչական դատարանին ներկայացված պատասխանում հիմնավորվում է հայցադիմումի և դրանում հիշատակված փաստերի, գործողությունների ու հանգամանքների վերաբերյալ հայցվորի կարծիքների անհիմն լինելը»,- ասում է Ավագյանը: «Էկոդար» ՀԿ նախագահ Հրայր Սավզյանն էլ պնդում է, որ հայցը հիմնավոր է, և իրենք շարունակելու են պայքարել` հասնելով ընդհուպ մինչև Եվրոպական դատարան:

Մինչ այդ, թեև հանքավայրի շահագործումը նախատեսված էր սկսել 2011 թվականին, սակայն ֆինանսական գործընկերոջ և անհրաժեշտ ներդրումների բացակայության պատճառով այն դեռևս ամբողջությամբ չի իրականացվում: