Readers' comments

Would you like to post a comment ? Be the first to share your thoughts.

Post a comment

Comments are welcomed and encouraged. However, comments not pertaining to the topic or containing slander or offensive language will be deleted. You have to be registered to be able leave your comment. Sign in or Register now for free.

Մեծացնել նկարը

«Հիշեցինք, թե ոնց էինք ապրում մի 4 տարի առաջ $ 8-ով, շունն էլ չէր ապրի»,- ասում է նախկին ինժեները:

Չնայած թոշակների բարձրացման մասին լուրին (այդ մասին օգոստոսին հայտարարեց նախագահի հանրապետական թեկնածու, վարչապետ Սերժ Սարգսյանը)` Օհանջանյանի և նրա նման հազարավոր թոշակառուների համար այդ բարձրացումը գրեթե անիմաստ դարձավ:

Պատճառն այն է, որ դեռ մինչև բարձր թոշակները կհասնեին հասցեատերերին, սննդամթերքի հիմնական տեսակների (հաց, ձեթ, կարագ, մակարոնեղեն և այլն) գները բարձրացան, իսկ որոշ դեպքերում` նույնիսկ կրկնապատկվեցին: Վիճակն ավելի բարդացավ նրանով, որ ապրանքների գնաճին զուգահեռ անբացատրելիորեն և տնտեսագետների կարծիքով` չհիմնավորված, կտրուկ անկում ապրեց դոլարի փոխարժեքը, որը նոյեմբերին մեկ-երկու օրվա ընթացքում որոշ փոխանակման կետերում իջավ մինչև 270 դրամ: Թեև հետագայում դոլարը կրկին բարձրացավ մինչև 305 դրամ, հանրապետության 530.000 թոշակառուներից շատերը թոշակի բարձրացումը համարում են դաժան աճպարարություն:

Շատ տնտեսագետների, թոշակառուների, փորձագետների կարծիքով` քաղաքական ու ֆինանսական ղեկավարությունը արհեստականորեն ազդում է գնաճի և դոլար-դրամ տատանումների վրա` ձգտելով վերադարձնել քարոզարշավի ընթացքում ծախսված գումարները, սահմանափակել ընտրական հակակոռուպցիոն միջոցառումներ իրականացնելու նպատակով արտասահմանյան կազմակերպությունների` ԱՄՆ դոլարով արված ներդրումների հետևանքներն ու պաշտպանել տարբեր ապրանքների ներմուծմամբ զբաղվող խոշոր մոնոպոլիստների շահերը, և այդ ամենը`շարքային հայաստանցիների հաշվին:

«Հայաստանի բնակչության 50 տոկոսից ավելին գումար է ստանում դրսից, որի 40 տոկոսը դոլարի արհեստական արժեզրկման արդյունքում ուղղակի «վճարվում» է իշխանություններին, մնացած 60 տոկոսի մի մասն էլ կորցնում ենք գնաճի ճանապարհին, քանի որ առանձին ապրանքատեսակների գներ աճել են 60-70 տոկոսով»,- ասում է տնտեսագիտության դոկտոր, Ռազմավարական և ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոնի փորձագետ Զոյա Թադևոսյանը:

Տնտեսագիտության պրոֆեսորն ասում է, որ երկրի անկայուն տնտեսական վիճակը չի հիմնավորում դրամի արժևորման գործընթացը, որը, ըստ նրա` արհեստական է:

«Չկա մի երկիր, որն ունենա 40 տոկոս գործազրկություն (պաշտոնական վիճակագրությամբ` 8 տոկոս), աղքատության բարձր շեմ, ներմուծման ծավալներից 3 անգամ պակաս արտահանում, փլուզված արտադրություն, բայց ազգային արժույթն այնպես արժևորվի, ինչպես Հայաստանում»,- ասում է Թադևոսյանը:

Երկրի ֆինանսական պատասխանատուները, մասնավորապես` Կենտրոնական բանկը, դոլարի անկումը պայմանավորում են մի շարք գործոններով, մասնավորապես` ամերիկյան արժույթի համաշխարհային արժեզրկումով:

Այդուհանդերձ, 2007-ի երկրորդ կիսամյակում դրամը դոլարի նկատմամբ ավելի է արժևորվել, քան տնտեսապես կայուն եվրոն:

Նախկին պատգամավոր, տնտեսագիտության դոկտոր Թաթուլ Մանասերյանը կասկածի տակ է դնում Կենտրոնական բանկի այն բացատրությունը, թե դրամի արժևորման պատճառը արտասահմանից դոլարային ներդրումների զանգվածային ներհոսքն ու մասնավոր փոխանցումներն են, որոնք, տարբեր հաշվարկներով, կազմում են տարեկան 1-1,5 միլիարդ դոլար:

«Նույնքան արտարժույթ էլ դուրս է հոսում հանրապետությունից ներմուծման համար, որը 3 անգամ գերազանցում է արտահանման ծավալները: Ի՞նչ տնտեսական աճի կամ դրամի արժևորման մասին է խոսքը, երբ, ասենք, կարևորագույն ոլորտներից մեկը` գյուղատնտեսությունը, ունի 0 տոկոս աճ, իսկ առանց այն էլ փլուզված արտադրությունը հոգեվարքի մեջ է նաև դրամի արժևորման պատճառով»,- ասում է Մանասերյանը:

Դոլար-դրամ փոխարժեքի տնտեսագիտական հիմնավորումը կասկածի տակ է դնում նաև տնտեսագետ Էդուարդ Աղաջանովը:

«Հայկական դրամի արժևորումն առասպել է, այն արհեստականորեն ուռճացվում է հօգուտ մի խումբ խոշոր ներմուծողների: Այստեղ տնտեսական տրամաբանություն չկա, սա մի երկիր է, որտեղ ամեն ինչ որոշվում է մի քանի օլիգարխների շահերով ու քմահաճույքով: Եթե ընտրություններ են, ապա գումար է հավաքվում քարոզարշավի համար, թող ժողովուրդը գնա կոտորվի, դա ոչ մեկին էլ չի անհանգստացնում»,- ասում է Աղաջանովը:

Տնտեսագետն ընդգծում է դրամի արժևորման բացասական ազդեցությունը տեղական արտադրողների վրա, քանի որ արտահանումը դառնում է անհամեմատ պակաս շահութաբեր, քան ներմուծումը:

«Փոքր ու միջին բիզնեսը, որն ապահովում է մեր բյուջեի եկամուտների մեծագույն մասը, պարզապես կործանման եզրին է: Սուպերմարքեթները հեղեղել են քաղաքը, փոքր խանութները փակվում են: Սա կարող էր բնական գործընթաց լինել և նորմալ դիտվել, եթե բոլոր լծակներն ու գերշահույթը չկուտակվեին միայն մի քանի օլիգարխների ձեռքում»,- ասում է Աղաջանովը:

Մոնոպոլիստ ներկրողները լայնորեն օգտվում են իրենց լծակներից: Օրինակ` եթե Եվրոպայում կարագի գինը բարձրացել է 18 տոկոսով, Հայաստանում այն թանկացել է 80 տոկոսով:

Դոլարի փոխարժեքի կտրուկ անկումը լուրջ խնդիրներ առաջացրեց նաև բոլոր այն կազմակերպությունների համար, որոնք ֆինանսավորվում են դոլարով:

Միջազգային դոնորներին ապավինող «Առաքելություն Հայաստան» կազմակերպությունը չի կարող բացատրել իր 8.000 տարեց շահառուներին, թե ինչու են տարեցտարի կրճատվում նրանց համար նախատեսված ծրագրերը:

Ամերիկյան կառավարության ֆինանսավորած 6-ամյա ծրագիրը կնքվել էր 2003-ին, երբ դոլարը զենիթում էր` 585 դրամ: Դրանից հետո 6 մլն դոլարի 40 տոկոսը պարզապես կորավ դոլարի արժեզրկման պատճառով, և բազմաթիվ ծերեր չստացան սպասվող օգնությունը` միայնակ ծերերի ամենօրյա խնամքի ծրագիրը փակվեց:

«Մենք տուժում ենք ինչպես դոլարի արժեզրկումից, այնպես էլ գնաճից»,- ասում է ծրագրի հիմնադիր և համակարգող Հռիփսիմե Կիրակոսյանը:

Ըստ կանխատեսումների` դոլարի անկումը դեռ շարունակվելու է, իսկ գնաճ սպասվում է նաև ընտրություններից հետո:

«Հայ հեղափոխական դաշնակցություն» խմբակցության քարտուղար տնտեսագետ Արծվիկ Մինասյանի կարծիքով` Կենտրոնական բանկը պետք է հրաժարվի պասիվ դիտողի իր դերից և դառնա սղաճի կարգավորման ակտիվ մասնակից:

«Իշխանությունները պետք է ներդնեն սղաճի ու գների կարգավորման մեխանիզմ, և նրանց հիմնական գործիքը պետք է լինի կենսապահովման նվազագույն բյուջեի ու ճկուն ֆինանսական քաղաքականության ապահովումը: Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովը կախյալ է [իշխանություններից], այն պետք է իրական անկախություն ունենա, ավելի գործուն միջոցներ ձեռնարկի մենաշնորհի դաշտը վերացնելու համար: Դա կհանգեցնի գների իջեցմանը»,- ասում է Մինասյանը: