Մինչ վերջին չորս ամիսների ընթացքում լրատվամիջոցների ուշադրությունը բնականաբար բևեռված էր Երևանի ավագանու առաջիկա ընտրությունների առնչությամբ հնչեցրած քաղաքական գործիչների խոստումներին և վերլուծաբանների կանխագուշակումներին վրա, օրենսդրական կարգով ընտրության նախօրեին պարտադրված «լռության օրը» կարծես ճիշտ ժամանակն է արտացոլելու, թե ինչ ընթացիկ ընտրություններ են և ինչ նշանակություն ունեն դրանք քվեարկողների և քաղաքական գործիչների համար մայրաքաղաքում, որտեղ բնակվում է 3,2 մլն բնակչություն ունեցող Հայաստանի մեկ երրորդը:

Ստորև ներկայացնում ենք «ԱրմենիաՆաուի» թղթակից Գայանե Աբրահամյանի հավաքած` «պարզ» հարց ու պատասխանի ձևով որոշ հիմնական տեղեկություններ, որոնք մայիսի 31-ի Երևանի ընտրություններում կհետաքրքրեն ընտրողներին և դիտորդներին:

ԸՆՏՐՎՈՂՆԵՐ

Ի՞նչ ընտրություն է անցկացվելու մայիսի 31-ին և ինչո՞վ է այն նշանակալի

Մայիսի 31-ին պետք է ընտրվի Երևանի 65 հոգուց բաղկացած ավագանի, որն էլ իր առաջին նիստում կընտրի Երևանի քաղաքապետ:

Այս ընտրությունները նշանակալի են նրանով, որ երևանցիներին հնարավորություն է տրվում անուղղակի կերպով քաղաքապետ ընտրելու: 1995 թ. ՀՀ Սահմանադրության ընդունումից ի վեր քաղաքապետի պաշտոնը դարձավ նշանակովի, որին նշանակում էր երկրի նախագահ և որը պատասխանատու ու հաշվետու էր ոչ թե իր քաղաքի բնակիչներին, այլ իր վերադասին: Սակայն կառավարման այս մոդելը «ոչ ժողովրդավար» էր, և 2005 թ. Սահմանադրական բարեփոխումների ժամանակ Եվրախորհրդի պահանջով քաղաքապետի պաշտոնը դարձավ ընտրովի:

Ու՞մ ենք ընտրելու:

Երևանի ավագանու ընտրություններին կարող են մասնակցել միայն կուսակցություններն ու կուսակցական դաշինքները, իրենց համամասնական ցուցակներով: Կուսակցության ցուցակի առաջին հորիզոնականը զբաղեցնող անձը քաղաքապետի հավանական թեկնածուն է, այսինքն` ընտրելով կուսակցությանը` ձայն եք տալիս նաև նրա առաջադրած քաղաքապետի թեկնածուին:

Առաջիկա ընտրություններին մասնակցելու են վեց կուսակցություն (ոչ հատուկ հերթականությամբ)` Հայաստանի հանրապետական, «Բարգավաճ Հայաստան», «Օրինաց երկիր», Հայաստանի աշխատավորական սոցիալիստական, Հայ հեղափոխական դաշնակցություն, Ժողովրդական, և մեկ դաշինք` Հայ ազգային կոնգրեսը:

Որքա՞ն ձայն պետք է ստանան կուսակցությունները` ավագանիում տեղ զբաղեցնելու համար:

Կուսակցությունները պետք է ստանան ձայների առնվազն 7 տոկոսը, իսկ դաշինքները` 9 տոկոս: Սահմանված այս անցողիկ շեմերը ընտրական գործընթացների փորձագետները համարում են բավական բարձր` դիտարկելով այն որպես խտրականություն փոքր կուսակցությունների նկատմամբ: Չնայած ամիսներ տևած քննարկումներին` այս դրույթը մնաց անփոփոխ:
Ինչպե՞ս պետք է ընտրվի քաղաքապետը:

Եթե ընտրություններում որևէ կուսակցություն ստանա ձայների 50 տոկոսից ավելին, ապա այդ կուսակցությունն իրավունք կունենա միանձնյա, առանց քվեարկության դնելու իր թեկնածուին, որը պետք է լինի ընտրություններին առաջադրած համամասնական ցուցակի առաջին հորիզոնականը զբաղեցնող անձը: Եթե ոչ մի կուսակցություն չհավաքի ձայների կեսից ավելին, ապա քաղաքապետն ընտրվելու է ավագանիում տեղ զբաղեցրած բոլոր կուսակցությունների կողմից առաջադրված թեկնածուներից, պարզ քվեարկությամբ:

Սակայն ընտրական օրենսգրքում հունվարին ներմուծվեց մեկ նորամուծություն` բոնուսի դրույթը, որը սահմանում է, որ եթե որևէ կուսակցություն ստանա 40 տոկոս և մեկ քվե, ապա այդ կուսակցությունը կստանա մինչև 10 տոկոս բոնուս` այդպիսով ձեռք բերելով բացարձակ մեծամասնություն և հնարավորություն ստանալով միանձնյա նշանակել քաղաքապետին:

ԸՆՏՐՈՂՆԵՐ

Ովքե՞ր կարող են ընտրել:

18 տարին բոլորած բոլոր այն քաղաքացիները, ովքեր գրանցված կամ առնվազն մեկ տարի հաշվառված են Երևանում: Սա վերաբերում է ոչ
միայն Հայաստանի քաղաքացիներին, այլև` վերջին առնվազն մեկ տարվա ընթացքում Երևանում հաշվառված օտարերկրացիներին: Այս քվեարկությանը մասնակցելու իրավունքից զրկված են միայն ժամկետային զինծառայողները:

Ինչպե՞ս իմանալ` ձեր անունն ընդգրկվա՞ծ է ընտրողների ցուցակում, թե՞ ոչ:

Ընտրություններից 40 օր առաջ բոլոր ընտրատեղամասերում փակցվում են ընտրողների ցուցակները և ստուգելու համար ձեր անվան առկայությունը պետք է այցելել ընտրատեղամաս (որտեղ սովորաբար ընտրում եք) կամ elections.am կայքը:

Եթե ձեր անունը չկա ընտրողների ցուցակում:

Ընտրություններից առաջ. Եթե ընտրողների ցուցակում անճշտություն եք հայտնաբերել, ապա պետք է դիմել համայնքի թաղապետարան կամ էլ (մինչև մայիսի 26-ը) համայնքի անձնագրային բաժին, hավելյալ տեղեկությունների համար կարող եք զանգահարել 8220 թեժ գծին:

Ընտրության օրը. Ձեր անունը լրացուցիչ ցուցակում ընդգրկելու համար պետք է դիմել կամ տվյալ համայնքի ընդհանուր իրավասության դատարան, կամ ոստիկանության բաժանմունք: Դատարան դիմելու համար պետք է ունենաք ընտրատեղամասի հանձնաժողովի նախագահի լիազորագիր-դիմումը, սակայն այդ դիմումի անհրաժեշտություն չի լինի, եթե միանգամից գնաք ոստիկանություն: Ընտրողների ցուցակում փոփոխություններ կատարելու համար անհրաժեշտ դիմումը կարող եք գտնել www.yerevanelections.wordpress.com կայքում, իսկ դատարանների հասցեները և հեռախոսահամարները կգտնեք court.am կայքում:

Ե՞րբ է սկսվում քվեարկությունը:

Մայիսի 31-ի քվեարկությունը սկսվելու է առավոտյան 08:00-ին և ավարտվելու է 20:00-ին: Սակայն եթե ժամը 20:00-ին դուք դեռ քվեարկության սենյակում եք և չեք քվեարկել, ոչ ոք իրավունք չունի զրկելու ձեզ ընտրելու իրավունքից:

Ի՞նչ է անհրաժեշտ քվեարկելու համար:

Քվեարկությանը կարող եք մասնակցել միայն անձը հաստատող փաստաթղթի առկայության դեպքում: Անձը հաստատող փաստաթուղթ են համարվում անձնագիրը, անձնագրին փոխարինող փաստաթուղթը, զինվորական սպաների և ենթասպաների համար նաև` զինվորական վկայականը, իսկ այլ զինծառայողների համար`զինվորական գրքույկը:

Ինչպե՞ս պետք է լրացնել քվեաթերթիկը:

Ձեր քվեն վավեր կճանաչվի միայն այն դեպքում, երբ նշումը կատարեք ճիշտ: Հարկավոր է նախընտրած թեկնածուի անվան դիմաց առկա վանդակում կատարել հետևյալ նշումը` √:

Եթե չեք կարող ինքնուրույն լրացնել քվեաթերթիկը:

Այդ մասին հանձնաժողովի նախագահին տեղեկացնելուց հետո կարող եք քվեախուց հրավիրել ցանկացած անձի, բացի վստահված անձանցից: Այլ դեպքերում քվեաթերթիկը լրացնելիս քվեախցում այլ անձի ներկայությունն արգելվում է:

Եթե անձնագրի վավերականության ժամկետն ավարտվել է

Միևնույն է, դուք կարող եք ընտրել, այս փաստը չի կարող հիմք հանդիսանալ ձեզ քվեարկության չթողնելու համար:

ԸՆՏՐԱԿԵՂԾԻՔՆԵՐԸ

Գաղտնի՞ է քվեարկությունը:

Ոչ ոք իրավունք չունի իմանալու, թե ում օգտին եք քվեարկել, ավելին` ընտրատեղամասում դուք էլ իրավունք չունեք ցույց տալ կամ հայտարարել, թե ում եք տվել կամ պատրաստվում տալ ձեր ձայնը, երկու դեպքում էլ օրենքի պահանջի խախտումը քրեորեն պատժելի արարք է:

Եթե ձեզ ընտրակաշառք են առաջարկում:

Քրեորեն պատժելի արարք է համարվում թե՛ ընտրակաշառք տալը և թե՛ վերցնելը, որի համար իրավախախտը կարող է երեքից վեց տարով ազատազրկվել:

Ինչու՞ են նախընտրական շրջանում (ոմանցից) հավաքել անձնագրերի տվյալները և ինչպես դրանք կարող են օգտագործել:

Նախ` որևէ մեկն իրավունք չունի ձեզանից պահանջել անձնագիրը կամ դրա տվյալները, սակայն եթե արդեն տվել եք` մի անհանգստացեք:

Անձնագրի տվյալները կարող են օգտագործվել միայն, եթե դուք չմասնակցեք ընտրության, և արդեն վերցված ձեր տվյալներով կարող է քվեարկել մեկ ուրիշը: Այլ դեպքերում հավաքված տվյալների միջոցով որևէ կերպ հնարավոր չէ պարզել, թե ով ում օգտին է քվեարկել, քվեաթերթիկում չի նշվում ոչ անձնագրի տվյալը, ոչ էլ ձեր անունը: Այս մեթոդի հիմնական նպատակը հոգեբանական ճնշումն է, որը շատ դեպքերում գործում է:

Կա՞ն արդյոք [թաքնված] տեսախցիկներ քվեախցում:

Քվեախցում տեսախցիկներ չկան, չնայած որոշ ուժեր ընտրակաշառք բաժանելիս ընտրողներին զգուշացնում են, թե քվեախցերում դրված են տեսախցիկներ և դրանց միջոցով իրենք կարող են ստուգել, թե ում օգտին են քվեարկել: Մի՛ հավատացեք, դրանք պարզապես անհիմն սպառնալիքներ են:

Կարելի՞ է քվեախցում բջջային հեռախոսով նկարել քվեաթերթիկը:

Վերջին խորհրդարանական և նախագահական ընտրություններում սա մեծ տարածում գտած մեթոդ էր. ընտրակաշառքը տրվում էր միայն այն դեպքում, երբ ներկայացվում էր քվեաթերթիկի լուսանկարը, սակայն Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի որոշմամբ արգելվում է քվեախցում կատարել որևէ գործողություն բջջային հեռախոսով կամ որևէ այլ սարքով լուսանկարել:

Դրվելո՞ւ է արդյոք դրոշմակնիք անձնագրում:

Նախորդ նախագահական ընտրությունների ժամանակ քվեարկողների անձնագրում դրվում էր կնիք` հաստատելով, որ տվյալ անձն արդեն քվեարկել է, սակայն այս ընտրություններում ԿԸՀ-ն որոշեց չկիրառել այդ դրույթը: Մինչդեռ դրոշմակնքելու դեպքում մի քանի ընտրակեղծիքներ կանխվում էին, դրանցից ամենակարևորը` բազմակի քվեարկությունն էր:

Հայ ազգային կոնգրեսի խոսնակ Արման Մուսինյանը վերջերս ասել էր, որ տարբեր համայնքների ընտրողների ցուցակներում արձանագրել են 300 քաղաքացու անուն, որոնց անունը, ազգանունը, հայրանունը, ծննդյան տարեթվի տվյալները կրկնվում են նույնությամբ: «Ընդ որում` կրկնվում են ոչ թե մեկ, այլ 5-10 անգամ»,- տեղեկացրել է Մուսինյանը` փաստելով, որ եթե լիներ դրոշմակնքելու սկզբունքը, այս մեթոդը հնարավոր չէր լինի հեշտությամբ կիրառել:

ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ

Ե՞րբ պետք է հայտարարվեն ընտրությունների արդյունքները:

Նախնական արդյունքները կհայտարարվեն ընտրությունների ավարտից ոչ ուշ, քան 24 ժամ հետո:

Վերջնական արդյունքները կհայտարարվեն 7 օր հետո, այսինքն` հունիսի 7-ին, երբ կավարտվի ընտրական հանձնաժողովներում քվեաթերթիկների վերահաշվարկը (եթե պահանջվի):

Ո՞րն է արդյունքների բողոքարկման կարգը

Տեղամասային ընտրական հանձնաժողովում քվեարկության արդյունքների վերահաշվարկի պահանջի մասին դիմումները կարող են ներկայացվել միայն համապատասխան ընտրատարածքային ընտրական հանձնաժողով քվեարկության հաջորդ օրը՝ մինչև ժամը 14:00-ը: Վերահաշվարկն իրականացվելու է հնգօրյա ժամկետում:

Արդյունքները բողոքարկելու համար կարո՞ղ են դիմել Սահմանադրական դատարան:

Սահմանադրական դատարանում վիճարկվում են միայն համապետական` նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքները: Երևանի ավագանու ընտրությունները համարվում են տեղական ինքնակառավարման մարմնի ընտրություններ, և արդյունքների բողոքարկման համար կողմերը կարող են դիմել ընդհանուր իրավասության դատարան: