Չնայած քաղաքական բառապաշար մուտք գործած «ֆուտբոլային դիվանագիտություն» տերմինին, այն իրավիճակը, որ ձևավորվել է հայ-թուրքական հարաբերությունների դիվանագիտական առանցքում, ավելի շուտ վոլեյբոլի հրապարակ է հիշեցնում:

Երկու երկրներն իրարից բաժանող ներկայիս սահմանը կարծես ձգված վոլեյբոլի ցանց լինի, որի երկու կողմից թիմերը փորձում են հարձակում գործել: Նախաձեռնությունը մի թիմից մյուսին է անցնում, սակայն, ընդհանուր առմամբ, առավել ագրեսիվ են թվում թուրքերը:

Գրեթե ամեն շաբաթ թուրքական դիվանագիտական թիմը հայտարարում է, որ անհնար է Անկարայի և Երևանի միջև դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել, քանի դեռ կարգավորված չէ ղարաբաղյան խնդիրը`Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունն ընդունելու ճանապարհով:

Անցյալ շաբաթ նման դիրքորոշում է դրսևորվել Թուրքիայի կառավարության հրատարակած «Ղարաբաղը օսմանյան փաստաթղթերում» գրքի տեսքով:

700 էջանոց գիրքը հրատարակվել է Թուրքիայի կառավարության պետական պահոցի վարչության կողմից և կոչված է «ապացուցելու», որ դեռ օսմանյան արխիվներում Լեռնային Ղարաբաղը համարվել է Ադրբեջանի մաս:

Գրքի հեղինակները միտումնավոր անտեսել են այն փաստը, որ ընդհուպ մինչև 1918 թ. «Ադրբեջանի»` որպես պետական կազմավորման անվանում գոյություն չի ունեցել: Այդուհանդերձ, ինչպես հաղորդում է թուրքական «Զաման» թերթը, «գրքի հրատարակումը Ադրբեջանի հասցեին ուղղված կարևոր ժեստ էր»:

Հայկական թիմն այդ հարձակմանը նույնպես պատասխանել է թերթով:
«Անկարան Երևանի հետ հարաբերությունների նորմալացման գործընթացը չպետք է պայմանավորի ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմամբ»,- ճապոնական «Իոմիուրի» թերթին տված հարցազրույցում հայտարարել է ՀՀ արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանը:

«Անկարան և Երևանը պայմանավորվել են առանց նախապայմանների հարաբերություններ հաստատել, սակայն մենք մտադիր ենք շարունակել 1915 թ. Օսմանյան կայսրությունում իրականացրած Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչմանը հասնելու գործընթացը»,- ընդգծել է նախարարը:

Թուրքայի պատասխանը երկար սպասել չտվեց: Օրերս Թուրքիայի արտգործնախարար Ահմեդ Դավութօղլուն կոչ արեց հայերին մոռանալ իրենց ցավի և պատմության մասին` «պայծառ ապագա» կառուցելու նպատակով:

«Թուրքիան ցանկանում է բոլորի հետ բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատել, և այդ համատեքստում հայտարարում եմ աշխարհի տարբեր անկյուններում ապրող հայերին, որ մենք ցանկանում ենք բոլոր հայերի հետ լավ հարաբերություններ հաստատել,- նշել է նախարարը: - Բայց եթե բոլորը սկսեն պատմել իրենց ցավի և պատմության մասին, մենք չենք կարող միասին խաղաղություն և ապագա կառուցել: Հրաժարվեք ձեր միակողմանի պատմական քարոզչությունից: Ես էլ գիտեմ իմ պապերի ցավը»:

Խոսելով Հայաստանի շրջափակման մասին`Ահմեդ Դավութօղլուն հայտարարել է. «Տարածաշրջանում Թուրքիան հանդես է գալիս բոլոր տեսակի շրջափակումների դեմ, սակայն Հայաստանը «զավթել» է Ադրբեջանի հողերը և տեղահանել բնակիչներին, և այդ համատեքստում է իրականացվել մեր շրջափակումը»:

«Քենի» վերլուծական կենտրոնի քաղաքագետ Գարեգին Գաբրիելյանը այսպես է մեկնաբանում Թուրքիայի իշխանությունների որդեգրած դիրքորոշումը:

«Միջազգային կառույցները հիացմունքով ընդունեցին հոկտեմբերի 10-ին հայ-թուրքական արձանագրությունների ստորագրման փաստը: Սակայն դա նվաստացուցիչ փաստաթուղթ է առաջին հերթին Թուրքիայի և հենց միջազգային հանրության համար, քանի որ ժամանակակից պատմությունը գիտի հակամարտությունների կարգավորման առավել քաղաքակիրթ ձևեր: Հայերի գիտակցության մեջ արմատավորելով «անցյալը մոռանալու և ապագային նայելու» կոշտ վեկտորի համատեքստում ավելի ողջախոհ և բնական է թվում նման «հրեական հարցի» առնչությամբ որդեգրած ժամանակակից Գերմանիայի դիրքորոշումը»:

Քաղաքագետի կարծիքով` միշտ պետք է հիշել, որ գերմանաիսրայելական վստահության վերականգնման գրավականը կանցլեր Կոնրադ Ադենհաուերի հնչեցրած Գերմանիայի պաշտոնական հրաժարումն էր ազգային-սոցիալիստական անցյալից, Հոլոքոստի և արվածի համար սեփական մեղքի ճանաչումը:
«Թուրքիայում նման բան տեղի չի ունենում»,- ընդգծում է քաղաքագետը:

Գաբրիելյանը հիշեցնում է, որ դեռ 1952 թ. Լյուքսեմբուրգում ստորագրվել է Իսրայելում նոր կյանք սկսելու համար հրեա փախստականներին ֆինանսական օգնություն հատկացնելու առաջին համաձայնագիրը, վճարվել է առաջին 90 մլրդ գերմանական մարկը, սակայն Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության և Իսրայելի միջև դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատվել են միայն 1965 թ.:

Գերմանիայի գրեթե բոլոր հաջորդ ղեկավարները նրբանկատ դիրքորոշում են ունեցել. 1970 թ. դեկտեմբերին աշխարհով մեկ տարածվեց Վարշավայի նախկին գետտոյում հայտնի հուշահամալիրի առաջ ծնկի իջած կանցլեր Վիլլի Բրանդտի լուսանկարը:

2000 թ. հուլիսի 6-ին Բունդեստագը օրենք է ընդունել «Հիշատակ: Պատասխանատվություն: Ապագա» հիմնադրամ ստեղծելու մասին, որի նախաձեռնողներն էին այն ժամանակ գործող կանցլեր Գերհարդ Շրյոդերը և Գերմանիայի արտգործնախարար Յոշկա Ֆիշերը:

«Այդպես Գերմանիայի իշխանությունները միանշանակ հասկացրին, որ քաղաքակիրթ աշխարհում անհնար է առանց անցյալը գիտակցելու ապագան ընկալելը, մինչդեռ Թուրքիայի ղեկավարությունը հայտարարում է անցյալը մոռանալու անհրաժեշտության մասին,- ընդգծում է Գաբրիելյանը: - Երևի «գերմանական ընկալման» մակարդակին հասնելու համար ոչ թե յաթաղան է պետք, այլ Գյոթե ու Շիլեր սերել»:

«Չէր խանգարի, որ տարածաշրջանում առկա տարաձայնությունների շուտափույթ և արդար կարգավորման համար պայքարող միջազգային հանրությունը հայ-թուրքական ստորագրված արձանագրություններին ոգևորությամբ հավանություն տալու փոխարեն Ադրբեջան և Թուրքիա արտահաներ խնդիրները լուծելու քաղաքակիրթ ձևեր»,- ամփոփում է փորձագետը: