Դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու հայ-թուրքական արձանագրությունները ստորագրվեցին Մերձավոր Արևելքում սկզբունքորեն նոր քաղաքական պայմաններում:

Նոր իրավիճակի առանձնահատկությունն այն է, որ վերջին 100 տարվա ընթացքում առաջին անգամ Թուրքիան փորձում է ներկայանալ որպես ղեկավարող օղակ ոչ միայն ու ոչ այնքան թուրանական, որքան իսլամական աշխարհում: Ընդ որում` Թուրքիայի իշխանությունների նոր քաղաքականությունն աջակցություն է ստանում բազմաթիվ մահմեդական պետությունների կողմից` միաժամանակ հարուցելով Թուրքիայի ավանդական տարածաշրջանային դաշնակցի` Իսրայելի զայրույթը:

Տարածաշրջանում պարադոքսալ իրավիճակ է տիրում:

Այսօր թվում է, թե Իրանը և Թուրքիան անբաժան ընկերներ են, իսկ Թուրքիան և Իսրայելը` անհաշտ թշնամիներ: Դեռ մի քանի տարի առաջ քչերը կարող էին կանխատեսել նման բան:

Փոփոխություններն սկսվեցին 2007 թ. անցկացված խորհրդարանական ընտրություններում Թուրքիայի իսլամական ուժերի սենսացիոն հաղթանակով: Այդ ընտրությունների արդյունքում երկրի իշխանությունը կենտրոնացել է իսլամիստ- ընկերների` վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի և նախագահ Աբդուլլահ Գյուլի ձեռքում:

Հենց այդ տանդեմը և սկսեց փոխել քաղաքական կուրսը, որի հայրերը նախ` երիտթուրքերն էին (1908 թ.-ից ), ավելի ուշ` հանրապետական աշխարհիկ Թուրքիայի հիմնադիր Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքը:

2007 թ. շատ քաղաքագետներ կանխատեսում էին Թուրքիայում հերթական զինված հեղաշրջման անխուսափելիությունը: Նման սցենարն ավանդական է այս երկրի նորագույն պատմության համար, երբ բարձրաստիճան սպայակազմը միջամտում է երկրի ներքին կյանքին հենց իրական սպառնալիքների առաջացման շրջանում, որոնք կարող են խարխլել պետականության հիմքերը և Քեմալ Աթաթուրքի հռչակած սկզբունքները: Սակայն, հինգերորդ հեղաշրջում Թուրքիայում տեղի չունեցավ:

Այդուամենայնիվ, գլխավոր շտաբի ներկայացուցիչները ներկա չեն եղել Աբդուլլահ Գյուլի երդմնակալության արարողությանը, ամբիոն բարձրանալով նախագահին պատիվ չեն տվել:

«Մենք ուշադիր կհետևենք Գյուլի յուրաքանչյուր քայլին,- նախազգուշացրել է Հանրապետական ժողովրդական կուսակցության փոխնախագահ Մուստաֆա Օզյուրեկը: - Մենք կվերահսկենք նրա հավատարմությունը հանրապետությանը»:

Այս իրողություններից ելնելով` որոշ քաղաքագետներ դեռևս չեն բացառում գլխավոր շտաբի միջամտությունը և հերթական զինված հեղաշրջման հնարավորությունը:

Երբ Հայաստանի իշխանությունները փորձում են համոզել իրենց ժողովրդին, որ հոկտեմբերի 10-ին ստորագրված ցյուրիխյան արձանագրությունները նույն զգացմունքներն են առաջացրել Թուրքիայում և Հայաստանում, դա իրականում ճշմարտություն է:

Թուրքիայի արձագանքը արձանագրություններին, նախևառաջ, քաղաքական դաշտի երկու բևեռների միջև հակամարտության հետևանք է, իսկ անհաշտ զգացմունքների դրսևորման ամենահարմար մեխանիզմը ազգային հարցն է:

Դրա վկայությունը Թուրքիայի խորհրդարանում քրդական հարցի քննարկման ընթացքում ծեծկռտուքն էր: Երկրի իշխանությունները լսումներն անցկացրին նոյեմբերի 10-ին` Մուսթաֆա Քեմալի մահվան հերթական տարելիցի օրը, ինչն արդեն սադրիչ քայլ էր: Ընդդիմադիր պատգամավորները նիստերի դահլիճ էին եկել ցուցապաստառներով, քննարկումները վերածելով ցույցի, կտրուկ հակադարձում էին ելույթ ունեցողներին` նախ լեզվակռվի մեջ մտնելով, ապա ծեծկռտուք սարքելով:

Քեմալիստների պաստառներին գրված էր. «Մեր Աթաթուրք, կպաշտպանենք քո թողած ժառանգությունը», «Հանրապետությունը ստեղծել ես դու, իսկ մենք այն կպաշտպանենք», «Գնում ենք Աթաթուրքի հետքերով» և այլն:

«Թուրքիայի ներկայիս իշխանությունները երբեք չեն ընդունի Հայոց ցեղասպանությունը` ելնելով ոչ միայն մի շարք ավանդական նկատառումներից,- ընդգծում է մոսկվացի քաղաքագետ Սամվել Նազարյանը: - Սակայն մի նկատառում կա, որը ոչ մի կերպ «ավանդական» չես կոչի: Ինչպես էլ որ անվանեն «20-րդ դարասկզբի իրադարձությունները», իրենք` իսլամիստները, համոզված են, որ այդ իրադարձությունների հետևում այլ ուժեր էին կանգնած` հրեական ծագումով նույն երիտթուրքերը, նույն մասոնները, ինչպես անվանում էր նրանց սուլթան Աբդուլ Համիդ 2-րդը»:

Սուլթան Աբդուլ Համիդին տապալած երիտթուրքերը անթաքույց ի ցույց էին դնում իրենց քամահրանքը մահմեդականության և, հատկապես, իսլամ հիմնադրած արաբների նկատմամբ:

Երիտթուրքերի կուսակցության ականավոր գաղափարախոսներից մեկը` Ջելալ Նուրին գրում էր. «Թուրքական մարտական ձին ավելի լավն է, քան որևէ այլ ազգի մարգարե: Արաբները Թուրքիայի դժբախտությունն են»:

Եվ ահա այսօր ներկայիս Թուրքիայի իշխանությունը փորձում է երկիրը վերադարձնել 20-րդ դարասկզբի «գաղափարախոսության միջավայր»:

Այլ խոսքով` «հին» կամ «իսկական թուրքերը», իսլամիստների կարծիքով` չեն մասնակցել «հայկական», «քրդական», «արաբական» իրադարձություններին, ուստիև մտադիր չեն ընդունել «ուրիշի մեղքը»:

Այսպիսով, ներկայիս Թուրքիայի իշխանությունները վիթխարի ջանքեր են գործադրում` ոչ միայն և ոչ այնքան թուրանական, որքան իսլամական աշխարհում իրենց երկրի դիրքերն ամրապնդելու ուղղությամբ, և առիթը բաց չեն թողնում ցուցադրաբար դեմ արտահայտվելու Իսրայելի քաղաքականությանը և ընդհանրապես հրեա ժողովրդի:

Հենց այս հանգամանքով էին պայմանավորված անցյալ տարի ԱՄՆ-ի մի շարք հրեական կազմակերպությունների կողմից օրենսդիր իշխանությանն ուղղված դիմումները `«հայկական բանաձևն» ընդունելու խնդրանքով:

Պատահական չէ, որ վերջերս ԱՄՆ նախագահի ընտրությունների նախկին հանրապետական թեկնածու Ջոն Մակքեյնը հանդես եկավ մի հայտարարությամբ, որն ամենաքիչը նրանից էին սպասում: «Համոզված եմ, որ հայերի նկատմամբ ցեղասպանություն է իրականացվել, և դա ապացուցող բազմաթիվ փաստաթղթեր կան»:

Ամենայն հավանականությամբ, Մակքեյնի «Հայոց ցեղասպանությունն իրողություն է» հրամայականի համար կանաչ լույս է վառվել թուրք-հրեական և թուրք-իրանական հարաբերությունների հակասական աշխարհաքաղաքականության խաչմերուկում: