Երեքշաբթի` ապրիլի 20-ին, ավելի քան 70 թուրք մտավորականներ տարածել են «Այս ցավը մեր ցավն է, այս սուգը` բոլորինս» վերնագրով հատուկ ուղերձ` կոչ անելով իրենց հայրենակիցներին ապրիլի 24-ի երեկոյան հավաքվել Ստամբուլի Թաքսիմ հրապարակում` ոգեկոչելու, ինչպես իրենք են ասում, 1915 թ. Մեծ աղետի զոհերի հիշատակը:

Ապրիլի 24-ին աշխարհասփյուռ հայերն ամեն տարի նշում են Առաջին աշխարհամարտի տարիներին Օսմանյան Թուրքիայում զոհված իրենց նախնիների հիշատակը, երբ ավելի քան 1,5-2 մլն մարդ սպանվեց և հայրենազրկվեց: Այս տարի Օսմանյան կայսրությունում իրականացված Հայոց ցեղասպանության 95-րդ տարելիցն է:

www.buacihepimizin.org կայքում զետեղված հայտարարությունը նշում է, որ «1915 թ., երբ մենք 13 միլիոն էինք, այս հողերի վրա բնակվում էին 1,5-2 միլիոն հայեր: ... Նրանք բոլորը մեր ընկերներն էին, դրկից հարևանները, մեր ցավը կիսողները»:

«1915-ի ապրիլի 24-ին նրանց սկսեցին «քշել»: Մենք կորցրեցինք նրանց, նրանք այլևս այստեղ չեն, նրանց մեծ մասն արդեն կենդանի չէ և անգամ գերեզման չունի: Այսօր շարունակում է գոյություն ունենալ և վերջին 95 տարիների ընթացքում էլ ավելի խորանալ մեր խղճին ծանրացած «Մեծ աղետի» «Մեծ ցավը»,- ասվում է հայտարարությունում, որն արված է թուրքերեն, անգլերեն և ֆրանսերեն:

Հայտարարության հեղինակները կոչ են արել նրանց, «ովքեր իրենց սրտում զգում են այդ Մեծ Ցավը, խոնարհվել 1915 թ. զոհերի հիշատակի առաջ: Սևազգեստ, անձայն, վառվող մոմերով ու ծաղիկներով…: Որովհետև այդ ցավը` ՄԵՐ ցավն է: Այդ սուգը` ԲՈԼՈՐԻՆՍ»:

Կոչի հեղինակներից են հայտնի պրոֆեսոր, վարչապետին կից մարդու իրավունքների հարցերով խորհրդատվական հանձնաժողովի անդամ Բասքըն Օրանը, իրավապաշտպան Ֆեթիյե Չեթինը, հայտնի պատմաբան Սելիմ Դերինգիլը և այլք:

Սա առաջին անգամ չէ, երբ թուրք մտավորականները բարձրաձայնում են Հայոց ցեղասպանության հարցը:

2008 թ. դեկտեմբերին մոտ 200 թուրք մտավորականներ, լրագրողներ, հասարակական ու մշակութային գործիչներ նախաձեռնեցին «Հայե´ր, ներե´ք մեզ» առցանց ակցիան, որին տասը օրում միացավ 30 000 մարդ:

Ակցիայի հեղինակները կոչ էին անում ստորագրել հետևյալ հայտարարության ներքո. «Ես գիտակցորեն չեմ կարող ընդունել անտարբերությունն այն մեծ աղետի հանդեպ, որ օսմանյան հայերն ապրեցին 1915-ին, և դրա ժխտումը: Ես մերժում եմ այս անարդարությունը և, գործելով իմ սեփական կամքով, ես կիսում եմ իմ հայ եղբայրների և քույրերի զգացմունքներն ու ցավերը և ներողություն եմ խնդրում նրանցից»:

Ներողության այս ակցիային միացածների մեծ մասը, ինչպես հավաստիացնում է ակցիայի նախաձեռնող Բասկին Օրանը, Թուրքիայի թուրքեր էին:
«Այս ակցիան բավական դժվար էր իրականացնել, վերցրել էինք յոթ տարբեր պրովայդերներ, սակայն [հաքերների կողմից] հարձակումները շատ էին, և պարբերաբար կայքը ջարդվում էր, խստորեն հետևում էինք նաև ստորագրությունների ճշգրտությանը` ջնջել ենք մոտ 6500 կեղծ ստորագրություն»,- «ԱրմենիաՆաուին» ասում է պրոֆեսոր Օրանը:

65-ամյա պրոֆեսոր Օրանը Թուրքիայում այն եզակի մտավորականներից է, որը ոչ միայն չի հերքում Ցեղասպանության փաստը, այլ նաև պայքարում է դրա ճանաչման համար և կարևորում նման նախաձեռնությունները:

«Նման քայլերը չափազանց կարևոր են, քանի որ մենք` թուրքերս, մեր ողջ կյանքում լսել ենք այլ պատմություն և պատրաստ չենք ընկալելու մեր պատմության մութ էջերը, դրա համար մարդիկ պետք է սովորեն, նրանց ականջները ծնված օրից այլ բան են լսել, և հեշտ չէ փոխել կարծիքը»,- ասում է Օրանը:

Մինչդեռ Թուրքիայում Ցեղասպանության տաբուն կոտրողների կյանքը հեշտ չէ:

Օրանն իր հարազատ քաղաքում շրջում է պետության տրամադրած թիկնապահով, իսկ իր փոստում սպանության սպառնալիքներով նամակներն անպակաս են:

«Այս ցավը մեր ցավն է, այս սուգը` բոլորինս» նախաձեռնությունը Թուրքիայում դեռ արձագանքներ չի ստացել, սակայն նախորդ ակցիայի փորձից ելնելով` Օրանը պատրաստ է ստանալ սպառնալից նամակներ, սպասում է, որ հերթական անգամ նրան կանվանեն դավաճան ու գործակալ:
«Միշտ էլ դժվար է նոր ճանապարհը հարթողների կյանքը, բայց հանուն մարդու իրավունքների և արդարության այդ ճանապարհը, ի վերջո, պետք է հարթել»,-«ԱրմենիաՆաուին» ասում է Օրանը: