Եռանախագահները, որոնք Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև առկա հակամարտության կարգավորման բանակցությունների միջնորդ են, կրկին կոչ են արել կողմերին կառուցողական փոխզիջման մթնոլորտում առաջ շարժվել` ավարտելու հիմնարար սկզբունքների համաձայնեցումը, ինչը հնարավորություն կտա նախագծելու խաղաղության համաձայնագիրը:

Անցյալ շաբաթվա վերջին Հարավային Կովկասի երկու երկրներ, ինչպես նաև Լեռնային Ղարաբաղ այցից հետո երկուշաբթի Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայում ռուսաստանցի Իգոր Պոպովը, ֆրանսիացի Բեռնար Ֆասիեն և ամերիկացի Ռոբերտ Բրադտկեն, որոնք միասին համանախագահում են Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության (ԵԱՀԿ) Մինսկի խումբը, հրապարակել են հայտարարություն (http://www.osce.org/item/45202.html): Նրանց այցերը համընկան ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնի տարածաշրջանային ուղևորության հետ, որի շրջանակներում նա այցելեց Երևան և Բաքու, որտեղ խոսեց նաև ղարաբաղյան խնդրի խաղաղ կարգավորման հետագա ճակատագրի և տարածաշրջանային այլ հարցերի մասին:

Հունիսի 26-ին Կանադայում անցկացվող Մեծ ութնյակի գագաթնաժողովի ընթացքում ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի նախագահները կրկին հանդես էին եկել Լեռնային Ղարաբաղի մասին համատեղ հայտարարությամբ` հորդորելով հակամարտող կողմերին արագացնել աշխատանքը և առաջ ընթանալ խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման ուղղությամբ:

Հուլիսի 5-ի հայտարարության մեջ Մինսկի խմբի համանախագահներն ասել են, որ հորդորել են կողմերին «կառուցողական փոխզիջման մթնոլորտում առաջ շարժվել` ավարտելու հիմնարար սկզբունքների համաձայնեցումը, ինչը թույլ կտա նախագծելու խաղաղության պայմանագիրը»: Նրանք նաև կոչ են արել կողմերին «խստորեն հետևել 1994 թ. ստորագրված հրադադարի մասին համաձայնագրին և շփման գծում զսպվածություն ցուցաբերել»:

Երևանում, Բաքվում և Ստեփանակերտում իրենց քննարկումների մանրամասները ներկայացնելով` համանախագահներն առանց մանրամասնելու ասել են, որ իրենց այցի ընթացքում «կողմերին ներկայացրել են նաև ԼՂ հարակից շրջաններում այս աշնանը առաքելություն նախաձեռնելու իրենց ծրագիրը, որը տեսականորեն ընդունվել է»:

ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի և Ֆրանսիայի ղեկավարների վերջերս արած հայտարարության «խաղաղության ուղերձը» ընդգծվել է նաև Քլինթոնի դիվանագիտական այցով, որի շրջանակներում պետքարտուղարն այցելել է հինգ երկիր, այդ թվում` Հայաստան և Ադրբեջան ու հանդիպումներ ունեցել այդ երկրների նախագահներ Սերժ Սարգսյանի և Իլհամ Ալիևի հետ:

«Մենք պատրաստ ենք օգնելու երկու երկրներին` Հայաստանին և Ադրբեջանին հասնելու և կյանքի կոչելու խաղաղության համաձայնագիրը: Գիտենք, հեշտ չի լինելու: Սակայն կարծում ենք, որ սա անհրաժեշտ հիմք է անվտանգ և ծաղկուն ապագա ունենալու համար»,- կիրակի Երևանում ասել է Քլինթոնը:

Խնդրի կարգավորման հիմնարար սկզբունքները վերաբերում են այն դրույթներին, որոնք ներառված են այսպես կոչված Մադրիդյան սկզբունքներում, որոնք Հայաստանին և Ադրբեջանին են առաջարկվել 2007 թ. և վերաբերում են ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմանն ուղղված շրջանակային համաձայնագրի մշակմանը: Մադրիդյան սկզբունքները ենթադրում են հայկական զորքերի դուրս բերում Լեռնային Ղարաբաղի հարակից տարածքներից, որոնք գտնվում են հայկական ուժերի վերահսկողության ներքո, խաղաղապահ ուժերի տեղակայում, փախստականների վերադարձ և Ղարաբաղի համար միջանկյալ կարգավիճակ` հետագայում տարածքի վերջնական իրավական կարգավիճակի հնարավոր որոշմամբ:

Մեծ մասամբ հայաբնակ Լեռանային Ղարաբաղի շուրջ հայերի և ադրբեջանցիների միջև հակամարտությունը սկսվել է 1988 թ. և վերաճել պատերազմի 1990-ականների սկզբին, երբ Խորհրդային Միության փլուզմանը զուգընթաց Ղարաբաղը հայտարարեց Բաքվից անկախանալու մասին:

1991-94 թթ. պատերազմը, որին երկու կողմից զոհ գնաց ավելի քան 30 000 մարդ, ավարտվեց Ռուսաստանի միջնորդությամբ կնքված հրադադարով: Հայերը շարունակում են իրենց ձեռքում պահել Լեռնային Ղարաբաղի վերահսկողությունը, սակայն Ադրբեջանի հետ շփման գծում լարվածությունը շարունակվում է: Հրադադարի խախտման վերջին ամենալուրջ դեպքը գրանցվել է անցյալ ամիս: Միջադեպը, որի հետևանքով չորս հայ և մեկ ադրբեջանցի զինծառայող է զոհվել, վտանգեց բանակցային գործընթացը և ռազմական գործողությունների վերսկսման իրական սպառնալիք ստեղծեց:

Իրենց վերջին «մաքոքային» դիվանագիտությունից հետո համանախագահները հույս են հայտնել, թե պատվիրակությունների ղեկավարների և Հայաստանի ու Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարների միջև հանդիպումը կանցկացվի հուլիսի 16-17-ը Ղազախստանի Ալմաթի քաղաքում` ԵԱՀԿ ոչ պաշտոնական նախարարական գագաթնաժողովի շրջանակներում: