Այս ամսվա սկզբին ավարտվեցին Հայաստանում ոչ հայերի կողմից ֆինանսավորված ու ստեղծված առաջին գեղարվեստական ֆիլմի նկարահանման աշխատանքները:

«Այստեղ» ֆիլմը պատմում է ԱՄՆ-ից Հայաստան եկած արբանյակային քարտեզագրությամբ զբաղվող ինժեներ Ուիլ Շեփարդի մասին: Աշխատանքի բերումով նա ծանոթանում է հայ լուսանկարչուհի Կատարինե Նաջարյանի հետ, որը նոր է վերադարձել հայրենիք` երկար տարիներ Կանադայում ու Եվրոպայում ապրելուց հետո:

Ֆիլմի համառոտագիրն ասում է. «Ուիլն ու Կատարինեն միասին ճամփորդում են Հայաստանով` հիանալով երկրի յուրահատուկ բնաշխարհով, լուսանկարելով, չափագրումներ կատարելով և զգալով երկիրն ու, ի վերջո, տեսնելով այն միմյանց աչքերով: Նրանք կտրում-անցնում են ամբողջ երկիրը` հյուսիսում գտնվող Լոռուց մինչև Իրանի սահմանը հարավում` վերջում այցելելով նաև միջազգային հանրության կողմից չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղ: Հենց այստեղ էլ նրանք ստիպված են լինում հաշվի նստել իրենց խորացող հարաբերությունների հետ և պատասխան գտնել ծագած դժվարին հարցերին»:

Ուիլի դերը կատարում է դերասան Բեն Ֆոսթերը, որն անցյալ տարի նկարահանված «3:10` դեպի Յումա» ֆիլմի Ռասսել Քրոուի խաղընկերն էր, ինչպես նաև կատարել է գլխավոր դերերից մեկը «X մարդիկ-3» ֆիլմում: Կարելի է նշել նաև 2006 թ. «Ալֆա շունը» անսովոր ֆիլմում (որտեղ նա Ջասթին Թիմբերլեյքի խաղընկերն էր) նրա կերտած սարսափազդու և անհավասարակշիռ թմրամոլի հիշվող կերպարը:

Կատարինեի դերակատարը Ֆրանսիայում ապրող Լուբնա Ազաբալն է, որն արդեն խաղացել է 15 ֆիլմերում, այդ թվում` Ամերիկյան կինոակադեմիայի մրցանակին («Օսկար») առաջադրված «Դրախտ` հիմա» ֆիլմում: Նա նաև կատարել է գլխավոր կանացի դերը ֆրանսահայ ռեժիսոր Ռոբեր Քեշիշյանի «Արամ» ֆիլմում:

Երկու դերասաններն էլ մինչև «Այստեղ» ֆիլմի նկարահանումները, որոնք սկսվեցին հուլիսին և տևեցին մոտ երկու ամիս, Հայաստանում չէին եղել:

Ազաբալը, որը ծագումով մարոկկացի է և խոսում է ֆրանսերեն, արաբերեն, իսպաներեն, հոլանդերեն ու անգլերեն, ասաց, որ իր համար ամենամեծ դժվարությունը բավականաչափ հայերեն սովորելն էր` կերպարը հավաստի դարձնելու համար: Խնդիրն այնքան բարդ դուրս եկավ, որ սկզբում նա նույնիսկ լաց եղավ:

«Ես մտածում էի` ո՞նց եմ հայերեն խոսելու,- ասաց Ազաբալը նկարահանումների վերջին օրը` սեպտեմբերի սկզբին: - Բոլորովին չէի զգում լեզուն, իսկական մղձավանջ էր»:

Ազաբալն աշխատում էր հայերենի ուսուցչի հետ, իր հայերեն խոսքը ներբեռնել էր Ipod-ի վրա և շարունակ լսում էր, մինչև կարողացավ գոնե հնչողությամբ ընկալել իր տողերը: (Ֆիլմն անգլերեն է, սակայն Կատարինեն իր ընտանիքի և մի քանի հերոսների հետ հայերեն է խոսում:)

«Այստեղ»-ի նյույորքցի սցենարի հեղինակ ու ռեժիսոր Բրեյդեն Քինգի խոսքով` «ֆիլմը ճանապարհային» է, գրեթե ամեն օր նկարահանումները տեղափոխվում էին նոր վայր, ինչը հոգնեցուցիչ փորձություն էր 38 մարդուց բաղկացած նկարահանող խմբի համար, որի մոտ կեսը հայ էր, իսկ մյուս կեսը` տարբեր ազգությունների ներկայացուցիչներ:

«Մենք գիտեինք, որ հավակնոտ խնդիր ենք դրել մեր առջև,- ասաց ֆիլմի պրոդյուսեր Լարս Կնուդսենը: - Չէ՞ որ մենք ճամփորդում էինք ամբողջ երկրով, 12 մեքենայով, նկարահանող խմբով, որի կազմում 5-6 ազգությունների ներկայացուցիչներ էին, դեպի այնպիսի վայրեր, որտեղ մարդիկ երբեք չէին տեսել ոչ նկարահանումներ, ոչ էլ, թերևս, որևէ օտարերկրացու…»:

Կնուդսենի խոսքով` այդ փորձը պատկառանք էր ներշնչում, և ինքն ու նկարահանող խմբի մյուս անդամները հաճախ սկսում էին փիլիսոփայորեն ընկալել կատարվածը, հատկապես երբ նկարահանումները հետաձգվեցին երեք շաբաթով` կապված սարքավորման ներմուծման և բյուրոկրատական տարբեր մակարդակի արգելքների հաղթահարման հետ:

«Ամեն անգամ, երբ ինչ-որ բան էր լինում, մենք գրկաբաց ընդունում էինք դա ու պարզապես ասում` դա ինչ-որ պատճառ ունի: Եվ այն, ինչ վատ էր սկսվում, լավ էր վերջանում»,- ասաց պրոդյուսերը:

«ԱրմենիաՆաուին» միմյանցից անկախ հարցազրույց տված դերասանները, պրոդյուսերն ու սցենարի հեղինակը բարձր գնահատեցին հասարակ մարդկանց ցույց տված ընդունելությունը:

Քինգը, որն առաջին անգամ Հայաստան էր այցելել 2004-ին, ասաց, որ «նկարահանող խմբի բոլոր անդամների համար սա շատ հուզիչ փորձ էր»: Իսկ Ազաբալն ասաց, որ իր համար Հայաստանը «պոետիկ» է:

Սակայն Կնուդսենն ու Ֆոսթերը Հայաստանից ավելի շատ բան տարան, քան մյուսները:

Հայաստանում անցկացրած վերջին օրերին նրանք, նկարահանող խմբի մի քանի այլ անդամների հետ, այցելեցին դաջվածքի սրահ: Երբ այնտեղից դուրս եկան, Կնուդսենի աջ բազուկի ներսի կողմում հայերեն դաջվածք էր` «Սա Հայաստանն է», իսկ Ֆոսթերի աջ ձեռքին` նույն արտահայտության առաջին տառերը հայերեն:

Ֆոսթերը բացատրում է, որ այդ արտահայտությունը դարձել էր բոլորի բերանի խոսքը: Դրանց հեղինակը հայաստանցի Զաք Վալադյանն էր, որը, Ֆոսթերի խոսքով, «ջրի երեսին էր պահում իրենց նավակը»:

«Ամեն անգամ, երբ մենք հուսահատվում էինք, քանի որ ինչ-որ բան մեր ուզած ձևով չէր ստացվում, Զաքը պարզապես ասում էր` «Սա Հայաստանն է, սիրելիս, սա Հայաստանն է»:

Մարոկկացի դերասանուհու հավաստմամբ` նա շատ ծանոթ բաներ էր գտել հայկական ընտանեկան սովորույթներում: Իսկ արդեն վերադարձի պատրաստվող ամերիկացի դերասանը դեռ շարունակում էր ի մի բերել իր տպավորությունները:

«Այս երկիրը չես կարող հեշտությամբ ըմբռնել,- ասաց Ֆոսթերը: - Այն միաժամանակ արտասովոր պահպանողական է, և կենսահաստատ այժմեական…»:

«Այստեղ» ֆիլմի սցենարը մրցանակներ է շահել մի շարք հեղինակավոր փառատոներում, այդ թվում` Կաննի (2008 թ.) և Սանդենսի (2008 թ.):

Հետարտադրական մի քանի ամսվա աշխատանքներից հետո «Այստեղ» ֆիլմի հայաստանյան պրեմիերան, ամենայն հավանականությամբ, կկայանա հաջորդ տարվա «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնում: