Readers' comments

• Տարաձայնությունների հեռուստակամո՞ւրջ. հայ և թուրք փորձագետները կարծիքներ են փոխանակում տեսակոնֆերանսի ընթացքում

Grigor, I wanna thank you for your intelligent and balanced comments. We have also many ppl like Sevak here. They start to tell me that I cant be a Turk or I am of mixed race. I think you serve your ppl much better, exactly as I believe I do. Armenians and Turks are two traumatic and sick nations shaped by taboos, prejudices, hatred. Thanks to Armenianow, we have a good channel for dialog. To Ta...

Read commented Article

Post a comment

Read all 22 comments

Comments are welcomed and encouraged. However, comments not pertaining to the topic or containing slander or offensive language will be deleted. You have to be registered to be able leave your comment. Sign in or Register now for free.

Մեծացնել նկարը

Երեքշաբթի Երևան-Մոսկվա-Անկարա տեսակամրջի ժամանակ թուրք փորձագետները պնդեցին, որ Ցյուրիխում ստորագրված հայ-թուրքական արձանագրությունները, որոնք նախատեսում են դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատում և երկկողմ հարաբերությունների զարգացում երկու երկրների միջև, թուրք օրենսդիրները չեն վավերացնի, քանի դեռ Հայաստանը Ադրբեջանի հետ չի կարգավորել իր խնդիրը Լեռնային Ղարաբաղի հարցով:

Հայ փորձագետներից մեկն էլ, իր հերթին, խորհուրդ տվեց ընդունել, որ Օսմանյան կայսրությունում իրականացված զանգվածային սպանություններն ու տեղահանումները ցեղասպանություն են, ապա նոր բարոյական իրավունք ունենալ խոսելու Ադրբեջանի մասին:

Ցյուրիխյան արձանագրությունները, մասնավորապես, նախատեսում են բացել հայ-թուրքական սահմանը, որն Անկարան փակել է 1993-ին` ի նշան համերաշխության տարածաշրջանում իր ազգակից դաշնակցի` Ադրբեջանի հետ, որն այդ ժամանակ պատերազմի մեջ էր Լեռնային Ղարաբաղի հայերի հետ, որոնք պայքարում էին Բաքվից անկախանալու համար: 1991-1994 թթ. պատերազմի արդյունքում հայերին հաջողվեց վերահսկողություն հաստատել Խորհրդային Ադրբեջանի կազմում ընդգրկված Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի տարածքի մեծ մասի, ինչպես նաև հարակից մի քանի շրջանների վրա: Միջնորդների երկարատև ջանքերի արդյունքում մշակվեցին հակամարտության լուծման մի շարք սկզբունքներ: Տպավորություն է ստեղծվում, որ կողմերը դեռ պետք է համաձայնության գան մի քանի հիմնարար տարաձայնությունների հարցում` մինչև վերջնական տեսքի բերեն շրջանակային համաձայնագիրը:

Իրավական ուժ ստանալու համար արձանագրությունները պետք է վավերացվեն երկու երկրների խորհրդարանների կողմից: Սակայն արձանագրությունների ստորագրման հաջորդ օրը` հոկտեմբերի 11-ին, Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հայտարարեց, որ Թուրքիայի խորհրդարանը չի վավերացնի փաստաթղթերը, քանի դեռ «հայկական զորքերը դուրս չեն բերվել Ադրբեջանի գրավյալ տարածքներից», և որ «հայ-թուրքական սահմանը կբացվի միայն Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության վերականգնումից հետո»:

«Ես Թուրքիայի խորհրդարանի տասից ավելի պատգամավորների հետ եմ զրուցել, և համարյա բոլորը կրկնում էին Թուրքիայի վարչապետի հայտարարությունը: Դո՞ւր է գալիս սա որևէ մեկին, թե՞ ոչ` բայց դա փաստ է: Թուրքիայի խորհրդարանը կսպասի Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի լուծմանը արձանագրությունների վավերացման համար»,- ասաց Միջազգային հարաբերությունների և ռազմավարական վերլուծության թուրքական կենտրոնի տնօրեն Սինան Օհանը:

Ըստ Օհանի` արձանագրություններին կողմ լինելը չի նշանակում, որ հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը շուտ կիրագործվի:

«Թուրքիայում շատ հարցեր են քննարկվել: Եղե՞լ է արդյոք ցեղասպանություն, արդյո՞ք Արևելյան Անատոլիան և Արարատը Հայաստանի տարածքի մաս են: Բայց այս բոլոր հարցերն այժմ երկրորդ պլան են մղվել, և առաջնային է դարձել Ղարաբաղի հարցը»,- ասել է Օհանը:

Եվրոպական անվտանգության ակադեմիայի փոխնախագահ Հուսեյն Բեկջին էլ կարծում է, որ անկախ ամեն ինչից Թուրքիայի խորհրդարանը կվավերացնի արձանագրությունները, քանի որ դա «ժամանակի ոգու» թելադրանքն է:

«Թուրքիայի և Հայաստանի համագործակցությունն անխուսափելի է: Ամոթ է, որ պատմական հարևան երկրները չեն խոսում իրար հետ»,- ասում է Բեկջին:

Ռուսաստանի Դաշնության Դաշնային խորհրդի միջազգային հարցերի կոմիտեի փոխնախագահ Վասիլի Լիխաչովն էլ կարծում է, որ Ղարաբաղի հարցի կարգավորումը պետք է հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման հետ զուգահեռ ընթանա:

Ըստ Լիխաչովի` արձանագրությունները կարելի է համեմատել «նորածին մանկան հետ, որ ծնվել է Հայաստանի և Թուրքիայի հաշվարկված ամուսնության արդյունքում»:

«Եվրոպական ինտեգրացիա» կազմակերպության նախագահ Կարեն Բեքարյանը հավատացած է, որ Թուրքիայի վարչապետի հայտարարությունները ԼՂ հիմնահարցի վերաբերյալ «սպանում են այդ նորածին մանկանը»: Նա ասաց իր թուրք գործընկերներին, որ Թուրքիան իրավունք չունի Ղարաբաղի մասին հայտարարություններ անելու:

«Երբ ցեղասպանության պատճառով փախստական դարձած հայերն Արևմտյան Հայաստան վերադառնան, այդ ժամանակ միայն Թուրքիան բարոյական իրավունք կունենա խոսելու ադրբեջանցի փախստականներից, նույնը և տարածքների հարցում»,- ասաց նա:

«Կովկաս» ինստիտուտի տնօրեն Ալեքսանդր Իսկանդարյանը նշեց, որ «21-րդ դարի ոգին խոսում է այն մասին, որ սահմանները պետք է բաց լինեն»:
«Սահմանների բացումը շքանշան կամ կոնֆետ չէ, որ տալիս են լավ վարքի համար, դա նորմ է, որը 21-րդ դարում պարտադիր է երկրների հարաբերություններում»,- ասաց Իսկանդարյանը:

Օհանի կանխատեսումներով` եթե մինչև 2010 թ. ապրիլը ղարաբաղյան հարցը չկարգավորվի, կամ այդ հարցում առաջընթաց չլինի, ապա սահմանը չի բացվի:

«Այդ դեպքում Թուրքիային կմնա երկու ընտրություն` կամ Թուրքիան անխոս կբացի սահմանը, կամ էլ կընդունի արևմտյան երկրների բանաձևերը հայերի ցեղասպանության վերաբերյալ»,- ասաց Օհանն ու ավելացրեց, որ այդ դեպքում Թուրքիան ու տարածաշրջանը լուրջ խնդիրներ կունենան: