Ճակատագրական որոշում. 20 տարի առաջ Հայաստանն ու Լեռնային Ղարաբաղը վերամիավորման մասին որոշում ընդունեցին

Ճակատագրական որոշում. 20 տարի առաջ Հայաստանն ու Լեռնային Ղարաբաղը վերամիավորման մասին որոշում ընդունեցին


1989 թ. դեկտեմբերի 1-ին գոյություն չուներ ո´չ անկախ Հայաստանի Հանրապետությունը և ոչ էլ անկախ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը: Այդ օրվանից պետք է երկու տարի անցներ, մինչև նրանք կհռչակեին իրենց ինքնիշխանությունը. նրանցից մեկի անկախությունը ճանաչեց միջազգային հանրություն, մյուսինը` ոչ:

Այդուհանդերձ, 20 տարի առաջ Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդը և Լեռնային Ղարաբաղի մարզխորհուրդն ընդունեցին համատեղ որոշում «Հայկական ԽՍՀ-ի և Լեռնային Ղարաբաղի վերամիավորման մասին»:

Այդ պատմական օրը միջազգային լրատվամիջոցները նույնիսկ չանդրադարձան որոշմանը, որովհետև զբաղված էին ավելի գլոբալ իրադարձությունների լուսաբանմամբ:

Այդ օրվա ամենանշանակալի իրադարձությունը, իհարկե, Մալթայում ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշի և ԽՍՀՄ նախագահ Միխայիլ Գորբաչովի հանդիպումն էր: Համաշխարհային լրատվամիջոցների տեսախցիկները պատրաստ սպասում էին միջերկրածովյան տարածքով, որպեսզի դրոշմեն Բուշի և ԱՄՆ պետքարտուղար Ջեյմս Բեյքերի` ԱՄՆ 6-րդ նավատորմիղի «Բելքնափ» հածանավի տախտակամածի վրա հայտնվելու պահը:

Եվ քչերը գիտեին, որ Մալթայի ափերից հազարավոր կիլոմետրեր հեռու հայ ժողովուրդ իր ճակատագիրն էր որոշում, ընդ որում` անկախ պատմական հանդիպման արդյունքներից:

Հայաստանի Հհանրապետությունը և Լեռնային Ղարաբաղն անցկացրին «իրենց» անկախության հանրաքվեները, հռչակվեցին երկու հայկական հանրապետություններ, ձևավորեցին իշխանության երկու ձևեր, յուրաքանչյուրն ընտրեց իր նախագահին, ընդունվեց երկու սահմանադրություն:

Այս օրերին, երբ քննարկումներ են ընթանում հայ-թուրքական սահմանի և արձանագրությունների շուրջ, միջազգային հանրությունը կարող է ուշացած հետաքրքրություն հանդես բերել այս համատեղ որոշման նկատմամբ:

Անցյալ շաբաթ Մյունխենում ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը հանդիպեց Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ: Հանդիպման ընթացքում հնչած` նախկին ԼՂԻՄ-ի հարակից շրջաններից հայկական ուժերի դուրս բերմանն առնչվող հայտարարությունը կարող է փաստարկվել նրանով, որ դեկտեմբերի 1-ի փաստաթղթում «Լեռնային Ղարաբաղ» ասելով հասկացվում էր ընդամենը ԼՂԻՄ-ը, որի տարածքը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածքից երեք անգամ փոքր է:

Գրեթե կասկած չկա, որ ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հետագա ակտիվացմանը զուգընթաց` «համատեղ որոշմանը» հենց այս տեսանկյունից դեռ բազմիցս կանդրադառնան:

Հայաստանի ներքաղաքական մթնոլորտում արդեն զգացվում է մոտալուտ փոթորիկը` կապված բանակցության խնդրո առարկայի «աշխարհագրության» որոշման և պաշտոնական բարձրաձայնման հետ:

Ո´չ Հայաստանի իշխանությունները և ո´չ էլ ընդդիմությունը դեռ չեն ներկայացրել իրենց դիրքորոշումները Ղարաբաղի սահմանների որոշման առնչությամբ: Երկու տասնամյակ առաջ ընդունված համատեղ որոշմանը, որը լայն միջազգային արձագանք չէր գտել, երբեք ավելի հանգամանորեն չէին անդրադարձել: Հայաստանի ներքաղաքական կյանքում այն, հավանաբար, նոր փորձաքար կդառնա:
ԱրմենիաՆաուի էջերում