ԱՄՆ օգնությունը Հայաստանին` 58,5 միլիոն դոլար. Ամերիկայի հայկական համագումարը, Ամերիկայի հայ դատի գրասենյակը հորդորում են վերականգնել 907-րդ կետը` հաշվի առնելով Ադրբեջանի ռազմատենչ հայտարարությունները

Դեկտեմբերի վերջին ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշը ստորագրեց 2008 թ. ֆինանսական տարվա ընդհանուր հատկացումների փաթեթը, որով Հայաստանին հատկացվում է 58,5 միլիոն դոլար:

Օգնությունը 16,5 միլիոնով պակաս է անցյալ տարվա գումարից, սակայն ավելին է, քան վարչակազմի առաջարկած 35 միլիոնը: Կոնգրեսը նաև հաստատել է 3 միլիոն դոլար արտաքին ռազմական օգնությունը Հայաստանին ու Ադրբեջանին` վերանայելով վարչակազմի որոշումը Հայաստանին ու Ադրբեջանին ռազմական օժանդակության հավասարություն ապահովելու 2001 թվականի պարտավորությունից հրաժարվելու մասին: Չնայած տարվա ընթացքում Ադրբեջանի շարունակվող ռազմատենչ հայտարարություններին և ռազմական բյուջեի աճին` վարչակազմն առաջարկել էր Բաքվին հատկացնել 2 միլիոն դոլարով ավելի ռազմական աջակցություն, սակայն, ի վերջո, հաստատեց միայն սկզբնական գումարը:

Այս առաջարկը լուրջ մտահոգություն էր առաջ բերել ամերիկահայ կազմակերպությունների, այդ թվում` ամենամեծ երկուսի` Ամերիկայի հայկական համագումարի (ԱՀՀ` www.aaainc.org) և Ամերիկայի հայ դատի գրասենյակի (ANCA, www.anca.org) շրջանում:

1992 թվականին ԱՄՆ Կոնգրեսն ընդունեց Ազատության աջակցության ակտ, որն ուղղված էր Խորհրդային Միության նախկին հանրապետություններին տնտեսական ու մարդասիրական օժանդակության դյուրացմանը` այն համոզմամբ, որ նման օժանդակությունը կօգնի կայունացնելու կառավարման ժողովրդավարական ձևերն ու նպաստելու տնտեսական զարգացմանը: Ակտի 907-րդ կետով արգելվել էր ուղղակի ռազմական օգնությունն Ադրբեջանին` որպես Հայաստանի դեմ նրա կիրառած շրջափակման հակազդեցություն: Սակայն 2001 թ. սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչությունից հետո ԱՄՆ Կոնգրեսը 2007 թ. հունվարին պայմանականորեն դադարեցրեց 907-րդ կետի գործողությունը` ընդառաջելով ԱՄՆ պետքարտուղար Քոլին Փաուելի խնդրանքին:

Ամերիկահայ լոբբիստները մտահոգված են, որ դա ավելի շատ կնպաստի Ադրբեջանի ռազմական ուժի մեծացմանը, քան ահաբեկչությունը կանխելու իր նպատակին:

«Հաշվի առնելով Ադրբեջանի չդադարող ռազմատենչ հայտարարությունները, ԱՀՀ-ն կոչ է անում խստորեն վերահսկել Ազատության աջակցության ակտի 907-րդ կետի պայմանական դադարեցումը` Հայաստանի ու Լեռնային Ղարաբաղի անվտանգությունն ապահովելու նպատակով, և ակնկալում է վարչակազմից բավարար հաշվետվություն այդ հարցով,- անցյալ տարվա մարտին հանդես գալով Պետական, արտաքին գործողությունների և առնչվող ծրագրերի ենթահանձնաժողովի առջև` ասել է ԱՀՀ գործադիր տնօրեն Բրայըն Արդունին: - ԱՀՀ-ն խորապես մտահոգված է Ադրբեջանի բարձրաստիճան պաշտոնյաների շարունակվող ռազմատենչ հայտարարություններից: Ադրբեջանի ուժգնացող հակահայկական քարոզչությանը վերջ չտալու պարագայում ԱՀՀ-ն կոչ է անում ենթահանձնաժողովին կասեցնել 907-րդ կետի գործողության դադարեցման մասին որոշումը և վերահաստատել այն»:

Հանձնաժողովին ուղղված իր կոչում Հայ դատի` կառավարության հետ հարաբերությունների բաժնի տնօրեն Քեյթ Նահապետյանն անդրադարձել է մի շարք առանցքային հարցերի, այդ թվում` Հայաստանին ու Ադրբեջանին ռազմական օժանդակության հավասարության վերականգնմանը, Լեռնային Ղարաբաղին ԱՄՆ-ի մարդասիրական ու զարգացման օժանդակությունն առնվազն մինչև 10 միլիոն դոլար հասցնելուն, ինչպես նաև Ազատության աջակցության ակտի 907-րդ կետի պահպանմանը:

2007 թ. հունիսի 12-ին Ներկայացուցիչների պալատի հատկացումների հանձնաժողովն ընդունեց 2008 թ. ֆինանսական տարվա արտաքին աջակցության իր տարբերակը` 68 միլիոն դոլար հատկացնելով Հայաստանին, 6 միլիոն դոլար ուղղակի օժանդակություն` Լեռնային Ղարաբաղին, և հավասարություն պահպանելով Հայաստանին ու Ադրբեջանին ցույց տրվող ռազմական օժանդակության մեջ: Հունիսի 28-ին հատկացումների հանձնաժողովի ընդունած Սենատի տարբերակով նախատեսվում էր 39 միլիոն դոլար օգնություն Հայաստանին, ինչը 4 միլիոնով ավելի է նախագահի առաջարկից, սակայն զգալիորեն պակաս անցյալ տարվա հատկացումներից:

2007-ին Կոնգրեսն ընդունեց որոշում նախորդ տարվա 75 միլիոն դոլարի ֆինանսական հատկացումները շարունակելու մասին, քանի որ չէր կարողացել ընդունել հատկացումների մասին օրենքը:

«Մենք անհանգստացած ենք Հայաստանին ու Լեռնային Ղարաբաղին ցույց տրվող օգնության կրճատմամբ, հատկապես` Թուրքիայի ու Ադրբեջանի շրջափակման շարունակական տնտեսական վնասների և հայերի դեմ պատերազմը վերսկսելու`Ադրբեջանի ուժգնացող ռազմատենչ քարոզչության պարագայում,- ասել է Հայ դատի գրասենյակի գործադիր տնօրեն Արամ Համբարյանը: - Մենք շնորհակալ ենք Կոնգրեսի մեր բոլոր բարեկամներին, ովքեր հատկացումների քննարկումների ընթացքում կարողացան դիմագրավել զգալի ճնշումների և հասնել նախագահի առաջարկը նկատելիորեն գերազանցող հատկացման ու նաև ապահովել հավասար ռազմական օժանդակություն»:

2008 թ. հատկացումը կազմում է մոտ 10 տարի առաջվա ԱՄՆ օգնության (որը կազմում էր շուրջ 100 մլն դոլար) գրեթե երկու երրորդը: (Այդ գումարը ներառում է գործառնական ու աշխատակազմի ծախսերը, և բոլորն էլ գիտեն, որ դրա առնվազն մեկ երրորդը «երբեք դուրս չի գալիս գոտուց», այսինքն` գնում է Վաշինգտոնի վարչական ծախսերը ծածկելու վրա:)

«Հայաստանին հատկացված վերջնական գումարն այս տարեսկզբին հաստատված Ներկայացուցիչների պալատի ու Սենատի հատկացումների` համապատասխանաբար 68 և 39 մլն դոլար, փոխզիջման արդյունք է,- ասել է Արդունին` բարձր գնահատելով ենթահանձնաժողովի նախագահ Նիտա Լոուիի (դեմոկրատ Նյու Յորքից) աջակցությունը: - Մենք պետք է ամեն ինչ անենք, որ չնայած օգնության կրճատմանը, Հայաստանն ու Լեռնային Ղարաբաղը իրենց ժողովրդավարական հաստատություններն ամրապնդելու անհրաժեշտ ռեսուրսներ ունենան»:

Ներկայացուցիչների պալատի հատկացումների հանձնաժողովի 2008 ֆինանսական տարվա տարբերակում 6 միլիոն դոլարի ուղղակի օգնություն էր նախատեսված Լեռնային Ղարաբաղին: Սակայն Սենատի տարբերակում միայն կոչ է արվում ուղղակի օգնություն ցույց տալ Լեռնային Ղարաբաղին` առանց նշելու ստույգ գումարը: Ի դեպ, 2007 թ. ֆինանսական տարվա վերջնական տարբերակում նույնպես Լեռնային Ղարաբաղի մասին հիշատակում չկա: Սենատի տարբերակում նաև չկա անդրադարձ ռազմական օգնության հավասարությանը:

Վերջնական տարբերակում նաև նախատեսվում է շարունակել «Հազարամյակի մարտահրավերներ» ծրագրի ֆինանսավորումը, թեև այն 1,8 միլիարդ դոլարից կրճատվել է 1,5 միլիարդի: Հայաստանն այդ ծրագրի շահառուներից է (հիմնվելով հիմնական ցուցիչների տվյալների վրա) և հինգ տարվա ընթացքում ստանալու է 235,65 միլիոն դոլար, որն ուղղվելու է գյուղական շրջաններում աղքատության կրճատմանն ու գյուղմթերքների արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը:

ԱրմենիաՆաուի էջերում