Հինգշաբթի մենք նշեցինք Հայոց ցեղասպանության 93-րդ տարելիցը: 93-ը չհիշվող թիվ է` հարմար, թերևս, մոռանալու կամ ծեծված փաստարկներում, զուգահեռներում օգտագործելու կամ էլ Հիտլերի հայտնի արտահայտության համար` «Ո՞վ է այսօր հիշում հայերին», երբ նա ծանրութեթև էր անում` կկարողանա՞ անպատիժ իրականացնել հրեաների ողջակիզումը:

Բայց այս բնավ ոչ կլոր տարելիցին թույլ տվեք ինձ` ցեղասպանություն վերապրածի ծոռանն ու հային, ով չի խնայել ոչ մի միջոց ի պաշտպանություն ցեղասպանության ճանաչման, ազատ արտահայտվել, ազատվել իմ սփյուռքի սիրած փոխաբերություններից ու կոնգրեսական բանաձևերից և նույնիսկ 20-րդ դարի առաջին ցեղասպանությունը լինելու պատվից:

Այս մի քանի հարյուր բառի սահմաններում եկեք մոռանանք «ցեղասպանություն» տերմինը, եկեք նորովի վերաիմաստավորենք մեր ազգային վիշտը մի ողբերգության հանդեպ, որին ենթարկվածների մեծ մասը մահացել է, և որի զոհերը, եթե վերապրել են, ապա այսօր մահացած կլինեն:

Կատարվածը ցեղասպանություն անվանելը բավական չէ: Այդ բառը, թերևս, տեղին, բայց ոչ բավարար փոխարինող է «սպանություն» հանցագործության համար, որը կատարվել է և պետք է գրանցվի առանձին-առանձին` 1,5 միլիոն անգամ: (Զոհերի անունների լրիվ ցանկը ծավալով հավասար կլիներ չորս Աստվածաշնչի:) Բայց ավելի կարևոր է այն, որ «ցեղասպանություն» բառը չի ներառում այն իրողությունը, որ պատմական Հայաստանի բնիկները կորցրել են ոչ միայն իրենց կյանքը, այլև հայրենիքը, որը նրանցն է եղել ավելի քան 3000 տարի:

Հայոց ցեղասպանությունը, նախևառաջ, հայրենիքի սպանություն էր: Օսմանյան Թուրքիայի իշխանությունները մտադիր էին ոչ թե ժամանակավոր, այլ մեկընդմիշտ լուծել կայսրության առջև ծառացած քրիստոնյա հայ բնակչության խնդիրը: Նրանց հանցագործությունը ոչ միայն մարդկանց սպանությունն էր, այլև նրանց տեղահանումն ու արտաքսումը, որպեսզի ժողովրդի բոլոր զավակները սպանվեն, իսկ քաղաքակրթությունը վերանա:

Իհարկե, հարկադիր տարագիրների շատ զավակներ մեծացել ու օրհնել են իրենց անցյալը: Վտարանդի ռուսների կամ ստրկացված աֆրիկացիների որդիներն ու դուստրերը, որոնք փոխել են իրենց թշվառ գոյությունը Միացյալ Նահանգների բարեկեցիկ կյանքի հետ, կարող են ամառային արձակուրդին կամ կարոտից այցելել իրենց հայրենիքը:

Իսկ ես չեմ կարող վերադառնալ իմ պապերի հայրենիքը: Ես չեմ կարող վերադառնալ Կարին, որի փողոցներից մեկում գտնվող տատիս հայրական տանն այսօր մի ինչ-որ թրքուհի է ապրում: Եվ ոչ էլ Խարբերդ, որտեղ պապիս հայրը, որը 1915-ին պատանի էր, ականատես է եղել իր ողջ գերդաստանի կոտորածին:

Արտաքսումն այսօր նվազ սարսափելի է թվում Օսմանյան Թուրքիայի հանցագործությունների շարքում, սակայն այն ամենահարատևողն է, և այսօրվա Թուրքիան այս հարցում իր նախորդի մեղսակիցն է: Ժամանակակից Թուրքիան մեղավոր չէ 1915 թվականի սպանությունների համար, սակայն մեղավոր է ինձ Կարին քաղաքից զրկելու մեջ, որի անունն ու ինքնությունը իմն են:

Մեր սփյուռքում երեխաներին տալիս են քրիստոնյա սրբերի կամ հայ գրողների անուններ: Բայց մեզ նաև կոչում են մեր քաղաքների, գավառների, գետերի ու սարերի անուններով` Տարոն, Վան, Սասուն, Անի, Արաքս, Արարատ, որոնք միասին կազմում են ցեղասպանության հետևանքով կորսված մեր հայրենիքի կենդանի քարտեզը: Ես տեսել եմ Անին` 1001 եկեղեցիների առասպելական քաղաքը: Եկեղեցիները` այսօր կիսավեր ու դատարկ, ժամանակակից Հայաստանի ու Թուրքիայի սահմանի ճիշտ մյուս կողմում են:

Այս շաբաթ 1915-ին սկսված Հայոց ցեղասպանության հիշատակի օրն էր: Սակայն դա նաև 2008-ին շարունակվող Հայոց մեծ հայրենազրկման ճանաչման օրն է:

Ես հպարտանում եմ, անշուշտ, «ցեղասպանություն» բառի բարոյական հաղթանակով: Բայց ձեր ներողամտությունն եմ հայցում, որ չեմ կարող մոռանալ, որ իմ նախնիների տները, եկեղեցիները, դպրոցներն ու նշխարները դեռ թաղված են Թուրքիայի արևելքում, որը Արևմտյան Հայաստանն է:




Կարին Հովհաննիսյանը Կոլումբիայի համալսարանի լրագրության ֆակուլտետի ավարտական կուրսի ուսանող է, որը նաև թղթակցում է LuckyFrown.com բլոգին: