ՄԱԿ-ը և Համաշխարհային բանկը նախազգուշացնում են, որ հնարավոր է պարենի համաշխարհային ճգնաժամ: Պարենի գների աճը սպառնում է շատ երկրների կայունությանն ու անվտանգությանը:

Համաշխարհային շուկայում պարենի գնաճն անխուսափելիորեն գնաճ է հարուցում նաև Հայաստանի նման փոքր երկրում: Այստեղ հատկապես թանկանում է ներմուծվող սննդամթերքը: Ըստ ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության` վերջին երեք ամսվա ընթացքում` 2007-ի դեկտեմբերից մինչև 2008-ի մարտ, պարենային ապրանքների գներն աճել են 7.2 տոկոսով:

Ավելի երկարաժամկետ հատվածի դիտարկման արդյունքները վկայում են, որ 2007 թվականի մարտից 2008 թվականի մարտն ընկած ժամանակաշրջանում ՀՀ-ում հացամթերքի գնաճը կազմել է 33.9 տոկոս, կենդանական-բուսական յուղինը`33.32 տոկոս, բանջարեղենի և կարտոֆիլի գնաճը`5.6 տոկոս, սուրճի, թեյի և կակաոյի գնաճը`9.6 տոկոս:

Տնտեսագետ Տիգրան Ջրբաշյանի կարծիքով` համաշխարհային պարենի ճգնաժամի պատճառներից մեկը դեֆորմացիայի ենթարկված գյուղատնտեսությունն է:

«Զարգացող երկրներից շատերն այսօր պարենային խնդիր ունեն և հայտնվել են սովի եզրին,- ասում է նա: - Ի դեպ, վերջին տարվա ընթացքում 130 տոկոսով աճել է ցորենի արժեքը, 80 տոկոսով` բրնձինը»:

Ըստ տնտեսագետի` ավելի կարճաժամկետ ազդեցություն են ունենում նավթի բարձրացող գները, նաև գյուղատնտեսությունում օգտագործվող թանկ քիմիկատները:

«Ասեմ, որ այս փուլը աշխարհն արդեն մեկ անգամ անցել է 1970-ականների վերջին և 80-ականների սկզբին, երբ նավթի գների պիկը բերեց նրան, որ գյուղատնտեսական ապրանքների բարձր արժեք գրանցվեց»,- բացատրում է տնտեսագետը:

Տնտեսագիտության դոկտոր Զոյա Թադևոսյանը համաշխարհային տնտեսության ներկայիս իրավիճակը բնութագրում է ճգնաժամային: Էներգետիկ ռեսուրսների գների բարձրացումը «հրահրում» է համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամ, որի հետևանքները անխուսափելիորեն տարածվում են բոլոր, առավել ևս` էներգակիրները բացառապես ներկրող երկրների տնտեսությունների վրա:

«Եթե նավթի մեկ բարրելը մի քանի տարի առաջ միջազգային ապրանքային բորսաներում վաճառվում էր 40-45 ԱՄՆ դոլար, ապա այսօր մեկ բարրելն արժե 118 դոլար: Սա աննախադեպ բարձ գին է: Վառելիքի թանկացումն ուղեկցվում է տրանսպորտային ծախսերի աճով, հետևաբար` բարձրանում են ապրանքների գները, հատկապես` ներկրվող»:

Թադևոսյանը փաստում է, որ տիրող ճգնաժամի հաջորդ պատճառը դոլարի փոխարժեքի աստիճանական անկումն է (աշխարհի մյուս գլխավոր արտարժույթների համեմատ):

Նա կարծում է, որ Հայաստանը չի կարող խուսափել նման օբյեկտիվ գործընթացներից: «Եթե հաշվի առնենք այն հանգամանքը, որ մեր երկիրը հանքային վառելանյութը, նավթը ամբողջությամբ ներկրում է, և, օրինակ, 2006 թվականին այդ ապրանքախմբի ներկրման տեսակարար կշիռը համախառն ներմուծման 16 տոկոսն է կազմել, ապա, իհարկե, ոչ»,- ասում է նա:

Ըստ Ջրբաշյանի` պետությունն այնպիսի սուբսիդավորման մեխանիզմներ պետք է առաջարկի, որոնք ոչ թե կդեֆորմացնեն շուկան (ինչպես գազի դեպքում), այլ կմեղմեն առաջին հարվածը, այսինքն` դա պետք է լինի հստակ հասցեագրված միայն սոցիալապես խոցելի խմբերին: Տնտեսագետի կարծիքով դա հիմնարար հարց է:

«Եթե միջազգային շուկայում նկատվում է գների նվազում, դա մեր շուկայում չի նկատվում, և չի էլ նկատվի: Մեզ մոտ բացակայում է արդյունավետ կապը մեր ու միջազգային գների միջև: Դեֆորմացված կապ է, որովհետև ոչ մրցակցային գնագոյացում է»,- ասում է նա:

Տնտեսագետ Էդուարդ Աղաջանովն ասում է, որ Հայաստանում գների բարձրացումը ընտրական գործընթացների կոպիտ արդյունքն է: «Տիպիկ հայկական ֆենոմեն է. անկախ նրանից` միջազգային շուկայում գինը բարձրանո՞ւմ է, թե՞ ոչ, Հայաստանում յուրաքանչյուր ընտրությունից հետո գների թռիչք է լինում: Սրա բացատրությունը մեկն է. ընտրություններին մասնակցում են հիմնականում իրենց գումարներով օլիգարխները և նպատակ ունեն իրենց ծախսած գումարները հետ բերել»:

ՀՀ տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովը իրականացնում է լայն սպառման ապրանքատեսակների`կարագի, ձեթի, բրնձի, հացի, ալյուրի, շաքարավազի ամենօրյա մոնիթորինգ:

Հանձնաժողովի նախագահ Աշոտ Շահնազարյանն ասում է, որ գների անօրինական բարձրացումներ չկան: Վերջին շրջանում ամենաբարձր գնաճն արձանագրվել է խոզի մսի շուկայում: Այն ունի իր օբյեկտիվ պատճառները` աֆրիկյան ժանտախտի հետևանքով:

Բուսական և կենդանական յուղերի շուկաների հետ կապված` Շահնազարյանն ասում է, որ գները բարձրացել են 1-2 տոկոսով, ինչը կապված է համաշխարհային շուկայում արձանագրվող գների տատանումների հետ:

«Հայաստանում գնաճային ճնշումն ավելին չէ, քան աշխարհում, հակառակը` մեզ մոտ գնաճի տեմպը, եթե համեմատենք մեզ նման երկրների հետ, միշտ եղել է նվազ, և դա արձանագրված է ինչպես միջազգային հաշվետվություններում, այնպես էլ տարածաշրջանային վերլուծություններում: Տվյալ առումով, գնաճը Հայաստանում միշտ եղել է ցածր, և կարծում եմ, որ դա կշարունակվի»,- ասել է վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը:

Թաթուլ Մանասերյանը նույնպես կարծում է, որ գնաճի օբյեկտիվ պատճառները պետք է փնտրել միջազգային շուկայում, բայց կան նաև պատճառներ երկրի ներքին շուկայում` պայմանավորված մենաշնորհներով և այլ անցանկալի երևույթներով:

Այս կարծիքին է նաև Աղաջանովը. «Դրանք են որոշ արտադրողների մենաշնորհային դիրքը և տնտեսության կլանային համակարգը: Այս երկուսին գումարվում է նաև դրսի գործոնը, և մեր տնտեսության «բեռը» ծանրանում է: Այդ պատճառով, եթե Ռուսաստանում, օրինակ, գնաճ է տեղի ունենում 20 տոկոսով, Հայաստանում այն կրկնապատկվում է»,- ասում է նա:

ՀՀ-ում 2008-ին գնաճը պլանավորվել էր 7-7,5 տոկոս, սակայն արդեն մի շարք ապրանքների` հացամթերքների, ալյուրի, կաթնամթերքի, կենդանական և բուսական յուղերի, շաքարավազի գները բաձրացել են 15-20 տոկոսով: