Անցյալ տարվա մարտի 1-ի իրադարձությունների զոհերի հարազատներին զայրացրել է այն զեկույցը, որում ռուսաստանցի փորձագետները, փոխելով իրենց կարծիքը, այժմ պնդում են, իբր հնարավոր չէ պարզել, թե հատկապես որ «Չերյոմուխա-7» զենքից են արձակվել երեք քաղաքացու մահվան պատճառ դարձած փամփուշտները:

Դատափորձագիտական քննությամբ պարզվել է, որ Տիգրան Խաչատրյանը, Արմեն Ֆարմանյանը և Գոռ Քլոյանը սպանվել են ոստիկանության կիրառած «Չերյոմուխա-7» գազային զենքով, որը նախատեսված է գազային փամփուշտներով կրակելու համար:
Մինչդեռ դրանց պլաստմասսայե գնդակները պետք է մահաբեր չլինեին: Սակայն, ինչպես այդ մասին անցյալ տարվա մարտին ասաց ինքը` նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը, քանի որ այդ զենքերը Հայաստանի ոստիկանությունը ստացել է դեռևս մինչև անկախացում (1991 թ.), դրանք ժամկետանց են եղել և հանգեցրել են մահվան:

Մահվան այս երեք դեպքերը հայտնվել էին նախաքննության ուշադրության կենտրոնում, քանի որ դրանք առաջացրել էին մարտի 1-ին ոստիկանության օգտագործած զենքերից: Փորձագետներն ասում են, թե մահվան երեք դեպքերի պատճառը զենքերի սխալ կիրառումն է եղել. ամբոխ ցրելու համար նախատեսված զենքից դիտավորյալ դիմահար կրակել են մարդկանց վրա:

Նոյեմբերին հայ քննիչները հայտարարել էին, թե հնարավոր չէ նույնականացնել փամփուշտների բեկորները դրանք արձակած զենքի հետ: Սկզբում ռուսաստանցի փորձագետներն ասացին, թե դա հնարավոր է:

Դատախազությունը տեղեկություն ստացավ զենքի արտադրողից, ապա դիմեց ՌԴ ներքին գործերի նախարարության փորձագետներին, որոնք հաստատեցին զենքերի և փամփուշտների նույնականացման հնարավորությունը: Այդպիսով, հնարավոր կդառնար պարզել և պատասխանատվության ենթարկել սպանության համար մեղավոր ոստիկաններին: Դատախազությունը դեռ մի քանի ամիս առաջ պարզել էր, որ միայն չորս ոստիկան է կրակել խնդրահարույց զենքերից:

Սակայն փետրվարի 13-ին ռուսաստանցի փորձագետները հայտնեցին, թե «ներկայացված փամփուշտների վրա առկա հետքերը պիտանի չեն նույնականացման (իդենտիֆիկացիայի) համար», ինչն առիթ հանդիսացավ, որ մեղադրանքներ հնչեն, թե Հայաստանի ու Ռուսաստանի իշխանությունները «գործարքի մեջ են մտել»:

«Սա ցինիզմ է, որով ծաղրում են ոչ միայն ողջ ժողովրդին, այլ նաև մեր զոհված զավակներին»,- ասում է Խաչատրյանի մայրը` Ալլա Հովհաննիսյանը:

Նախորդ տարվա հուլիսից դատախազությունը պարբերաբար հայտարարում էր, որ դիմել է տարբեր միջազգային կազմակերպություններ (ՄԱԿ, ԵԱՀԿ, Հայաստանում ԱՄՆ դեսպան)` փորձագետ տրամադրելու խնդրանքով, որպեսզի պարզեն, թե ով է կրակել, նախկին նախագահի խոսքով` այդ «հատուկ միջոցներից»:

Դեկտեմբերին մարտի 1-ի իրադարձություններն ուսումնասիրող ԱԺ ժամանակավոր հանձնաժողովը նամակ է ուղարկվել Ռուսաստանի Դաշնության ներքին գործերի նախարարությանը «Չերյոմուխա-7» գազային նռնակներով փամփուշտների բնութագրիչների մասին տեղեկություններ ստանալու համար: Նույն ժամանակահատվածում` մեկ օր անց, նույնաբովանդակ նամակ է ուղարկվել նաև դատախազությունից, սակայն հետագայում հանձնաժողովը նամակի պատասխանը չի ստացել, մինչդեռ դատախազությունը պատասխանն առձեռն վերցրել է հենց Մոսկվայում: Հենց այդ պատճառով էլ ընդդիմությունը, այդ թվում` «Նոր ժամանակներ» կուսակցության նախագահ Արամ Կարապետյանը, համարում են, որ գործը կոծկում են:

«Խնդիրն այն է, որ այդ ընթացքում Մոսկվա մեկնեցին ոստիկանության ներկայացուցիչներ և, որքան գիտեմ, նույնիսկ նախագահի աշխատակազմի ներկայացուցիչներ, որպեսզի «ավանդական մեթոդներ» կիրառելով` ստանան իրենց ձեռնտու պատասխանը, որպեսզի բացահայտումը ձախողվի»,- ասում է Կարապետյանը` ակնարկելով, որ «ավանդական մեթոդները» խաբեություն են ենթադրում:

«Չերյոմուխա-7» գազային փամփուշտների արտադրությամբ զբաղվող Հատուկ միջոցների և կապի գիտահետազոտական ինստիտուտի ներկայացրած պատասխանից պարզվում է, որ Հայաստանն այդ փամփուշտները ձեռք է բերել մինչև 1990 թվականը: Փորձագետները նշում են, որ դրանց պիտանիության ժամկետը հինգ տարի է, և ժամկետը լրանալուց հետո դրանք չի կարելի կրակել:

Դեռ մարտի 20-ին Ռոբերտ Քոչարյանը մամուլի ասուլիսում ասել էր. «Այդ հատուկ միջոցները մենք ժառանգել էինք դեռ խորհրդային ժամանակներից, իրադարձությունները ցույց տվեցին, որ այն, ինչ մենք ունենք, բավական հնացած է և միշտ չէ, որ անվտանգ է: Երեք զոհով ավելի քիչ կլիներ մարդկանց թիվը, եթե այդ հատուկ միջոցները, իսկապես, ավելի անվտանգ լինեին»:

Սակայն ռուս փորձագետների նամակում նշված է, որ նույնիսկ ժամկետանց փամփուշտները չպետք է մահացու լինեին, եթե դիմահար չօգտագործվեին մարդկանց դեմ (այլ ամբոխը ցրելու նպատակով կրակեին օդ, ինչպես նախատեսված է):

Հիմնվելով այս փաստարկի վրա` խորհրդարանական հանձնաժողովի անդամներն արձանագրում են, որ մահվան պատճառը զենքի սխալ օգտագործումն է:

«Ցավն այն է, որ այդ երեք երիտասարդները մահացել են ոչ թե գազից, այլ նրանից, որ ուղիղ գլխներին են կրակել, այսինքն` գնդակահարել են,- «ԱրմենիաՆաուին» ասաց Կարապետյանը` հավելելով. - «Եթե ցանկանային պարզել, թե ովքեր են սպանողները, կպարզեին շատ վաղուց»:

Այս հատուկ միջոցն օգտագործած ոստիկանների զեկուցագրերում նշված է, որ նրանք կրակել են միայն օդ: Սակայն ըստ դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության` փամփուշտներ են գտնվել սպանված երիտասարդներից երկուսի գլխում և մեկի ազդրի հատվածում:

Զոհված Տիգրան Խաչատրյանի մայր` Ալլա Հովհաննիսյանն ասում է, որ իր որդու դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության մեջ նշված է, որ փամփուշտը մարմնի մեջ մխրճվել է «շատ բարձր կինետիկ ուժով»:

«Մասնագետներն ինձ բացատրեցին, որ նման կինետիկ ուժով կարող է մխրճվել, եթե կրակում են մոտ տարածությունից և հենց տվյալ անձի վրա, այսինքն` ռիկոշետի հնարավորությունը բացառված է, այսինքն` իմ որդուն ուղղակիորեն գնդակահարել են»,- «ԱրմենիաՆաուին» ասաց Հովհաննիսյանը:

Զոհվածների ընտանիքները նաև հարցնում են, թե ինչու է զոհվածների և վիրավորների մարմիններից հայտնաբերված փամփուշտների փորձաքննությունը սկսվել դեկտեմբերին, երբ դրանք հայտնաբերվել են մարտին:

«Քանի որ մինչ այդ նախաքննություն էր կատարվում, զննվում էին գրանցամատյանները, հարցաքննվում էին մարդիկ»,- պատասխանում է Հատուկ քննչական ծառայության ավագ քննիչ, մարտի 1-ի գործով քննչական խմբի ղեկավար Վահագն Հարությունյանը:

Ներքին գործերի նախկին նախարար, Երևանի նախկին քաղաքապետ Սուրեն Աբրահամյանն ասում է, որ փորձաքննությունն այդքան ուշ սկսելը լիովին հակասում է ընդունված պահանջներին:

«Խնդիրը սակայն դա չէ,- ասում է քննչական գործում 25 տարվա փորձ ունեցող Հարությունյանը: - Այդ փորձաքննությունը սպանողին հայտնաբերելու առնվազն 10 հնարավոր ուղիներից միայն մեկն է: Իրական ցանկության դեպքում հարցը կարելի էր պարզել մի քանի օրվա ընթացքում»: Նա պնդում է, որ այս գործում ամենաքիչ մեղքն ունեն կրակող ոստիկանները, առաջին հերթին պետք է պատասխանատվության ենթարկել հրաման արձակողներին:

«Ամենամեծ պատասխանատուն հրաման տվողն է, զինվորն իրավունք չուներ ինքնուրույն զենք օգտագործել»:

Վերջին եզրահանգումներից դժգոհ է նաև Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպան Արմեն Հարությունյանը:

«Ես այս փորձաքննություններին չեմ վստահում,- ասում է օմբուդսմանը: - Չեմ հավատում, որ 4 հոգի են (ոստիկանները), 3 սպանված, և հնարավոր չէ պարզել, թե ո՞վ էր մեղավոր»: