«Օգնության համախտանիշի» հաղթահարում. Ղարաբաղցիները չեն ցանկանում բարեգործություն, այլ սպասում են կոնկրետ ծրագրերի
Ղարաբաղի ղեկավարությունը վերանայեց մարդասիրական օգնության հայեցակարգը
Տարիներ շարունակ Ղարաբաղում սոցիալական քաղաքականությունը հիմնվոմ էր եղել մարդասիրական օգնության գաղափարի վրա: Այժմ պետությունը որոշել է նոր քաղաքականություն վարել. հասցեական օգնություն է տրամադրվում և այնպես, որ մարդիկ սկսեն հավատալ իրենց հնարավորություններին:
Հետպատերազմյան Ղարաբաղը` իր ավերված բնակավայրերով, ամեն ինչ կորցրած մարդկանցով, մարդասիրական օգնության շնորհիվ կարողացավ գոյատևել: Ոչ մի վիճակագրական ծառայություն այժմ չի կարով հաշվարկել` ինչ ծավալի օգնություն է տրամադրել սփյուռքը Ղարաբաղին, բայց ակնհայտ է մի բան` Ղարաբաղի համար դա փրկություն էր: Տարիներ շարունակ Ղարաբաղում սոցիալական քաղաքականությունը հիմնվոմ էր եղել մարդասիրական օգնության գաղափարի վրա: Այժմ պետությունը որոշել է նոր քաղաքականություն վարել. հասցեական օգնություն է տրամադրվում և այնպես, որ մարդիկ սկսեն հավատալ իրենց հնարավորություններին:
Հետպատերազմյան Ղարաբաղը` իր ավերված բնակավայրերով, ամեն ինչ կորցրած մարդկանցով, մարդասիրական օգնության շնորհիվ կարողացավ գոյատևել: Ոչ մի վիճակագրական ծառայություն այժմ չի կարով հաշվարկել` ինչ ծավալի օգնություն է տրամադրել սփյուռքը Ղարաբաղին, բայց ակնհայտ է մի բան` Ղարաբաղի համար դա փրկություն էր:
Այն ժամանակից, երբ երկրի տնտեսությունը սկսեց վերականգնվել, պետությունը սկսեց ավելի նպատակաուղղված սոցիալական քաղաքականություն վարել: Սակայն պարզվեց, որ դրան խանգարում է «մարդասիրական օգնության» համախտանիշը: Մարդիկ, որոնք սովոր էին օգնություն ստանալ, շարունակում էին հույսը դնել պետության վրա և նույնիսկ հնարավորության դեպքում չէին վերանորոգում իրենց տունը` համարելով, որ դա պարտավոր են «ուրիշներն» անել:
Այժմ այսպես կոչված «օգնության համախտանիշը» հաղթահարվել է: Այդուհանդերձ, Ղարաբաղում դեռևս կա մարդկանց կատեգորիա, որոնք ի վիճակի չեն ինքնուրույն գոյատևել. նրանք պետության աջակցության կարիքն ունեն:
2008 թ. հունվարի 1-ի դրությամբ` հանրապետությունում գրանցված է 34585 թոշակառու, նրանցից 10207-ը` հաշմանդամ: Ղարաբաղի բնակչությունը 140 հազար է:
Թոշակառուների մեջ կան մարդիկ, ովքեր տարիքային են կենսաթոշակ ստանում, և կան այնպիսիները, որոնք պատերազմի հետևանքով են հայտնվել թոշակառուի կարգավիճակում: Դրանց թվում են` զոհված կամ անհետ կորած ազատամարտիկների ընտանիքները, պատերազմի հաշմանդամները:
Պետությունը նրանց որոշակի թոշակ է նշանակել: Օրինակ` զոհված ազատամարտիկի երեխայի թոշակը կազմում է 30 հազար դրամ ($95), ինչը մոտավորապես հավասար է նվազագույն կենսապահովմանը: Բայց դա դեռ ամենը չէ:
Մայիսի 8-ին` Շուշիի ազատագրման տոնի նախօրեին, առաջին խմբի 8 հաշմանդամներ պետական միջոցներով գնված ձեռքի շարժաբերով մեքենաներ ստացան: Ինչպես նշեց սոցիալական ապահովության նախարար Նարինե Ազատյանը, նախատեսվում է մեքենաներ տրամադրել Արցախյան պատերազմի առաջին կարգի բոլոր հաշմանդամներին:
Այն մարդիկ, որոնց պետությունը մեկ ամիս առաջ ձեռքի շարժաբերով մեքենաներ էր տրամադրել, արդեն կարողանում են գումար վաստակել իրենց ընտանիքի համար: Նրանք աշխատում են տաքսի ծառայությունում: Հարազատներն ասում են, որ նրանք մի քանի օրում անճանաչելիորեն փոխվել են: Արդեն գրեթե հուսահատ հայացքում հայտնվել են ինքնավստահություն և սեփական արժանապատվության զգացում:
Մեքենաներ տրամադրելու գաղափարը պատկանում է սոցիալական ապահովության նախարար Նարինե Ազատյանին: Նա գտնում է, որ վաղուց ժամանակն է ` Ղարաբաղը հրաժարվի անհասցե օգնությունից և կոնկրետ ծրագրեր սկսել, որոնք կունենան կոնկրետ հասցեատեր: Գաղափարն այն է , որ պետք է որոշել սոցիալական օգնության առավել կարիք ունեցող կատեգորիաները և առանձին մարդկանց: Բնակչության ամենախոցելի շերտը կազմում են երեխաները, ծերունիները և հաշմանդամները:
Սոցիալական օգնության ցուցակում հենց նրանք դարձան առաջինը: Մանկատուն-գիշերօթիկ դպրոցում (նախկին «Զանգակ» մանկապարտեզը) սկսվեցին սոցիալական ոլորտի կառուցվածքային և կադրային փոփոխությունները:
Գիշերօթիկ դպրոցը հաշմանդամ երեխաների «Զանգակ» ՀԿ-ի նախկին կենտրոնն է, որը վերափոխվել է պետական ոչ առևտրային կազմակերպության: Այստեղ հիմնականում ապրում են առանց ծնողական խնամքի մնացած, ինչպես նաև մինչև 18 տարեկան սոցիալապես անապահով ընտանիքների երեխաներ: Գիշերօթիկ դպրոցում կա 3-16 տարեկան 37 երեխա: Սոցիալապկան անապահով վիճակի պատճառով` որոշ ծնողներ ի վիճակի չեն խնամելու երեխաներին, իսկ մի մասն էլ զրկված է ծնողական իրավունքից:
Գիշերօթիկի խոհանոցի համար նախարարությունը տրամադրել է սառնարան, սառցարան, գազօջախ և էլեկտրական մսաղաց:
Մշակվում է նաև հաշմանդամների ինտեգրացման ծրագիր, որը նախատեսում է միջոցառումներ` ուղղված իրենց ապրուստի համար միջոցներ վաստակելու հնարավորության ապահովմանը և հույսը չդնել հումանիտար օգնության վրա: Օրինակ` մտադրություն կա ձեռք բերել չտեսնողների համար հատուկ ստեղնաշարով համակարգիչներ: Համակարգիչները գումար վաստակելու լավ միջոց կարող են լինել նաև տեղաշարժվելու սահմանափակ հնարավորություն ունեցող մարդկանց համար, որոնց համար, ինչպես կարծում է նախարարը, պետությունը կարող է աշխատատեղեր ապահովել:
Վերջերս առաջին խմբի հաշմանդամ Իրինա Սահակյանը համակարգիչ նվեր ստացավ: Նա չի կարող տեղաշարժվել, բայց համակարգչով ցանկացած գործ կարող է կատարել: Նա ցանկանում է ինքնուրույն իր ապրուստը հոգալ: Նրան աշխատանք են տվել «Ազատ Արցախ» հանրապետական թերթի խմբագրությունում: «Կյանքն ինձ համար իմաստ է ձեռք բերել»,- «ԱրմենիաՆաուին» ասաց Սահակյանը:
Ղարաբաղում սոցիալապես խոցելի խավերի մարդկանց մեծ մասի համար ամենացավոտ խնդիրը բնակարարանայինն է: Մինչև այժմ պետությունը տարեկան մեկ-երկու բազմաբնակարանային շենք է կառուցել` տրամադրելով դրանք երկար տարիներ հերթագրվածներին: Այժմ Ստեփանակերտի քաղաքապետարանը որոշել է բնակարաններ տրամադրել միայն արտոնյալ հերթի մարդկանց:
Շմավոն Հովհաննիսյանի ընտանիքը ապրում է Ասկերանի շրջանի Մոշխմահատ գյուղում: «Ղարաբաղյան պատերազմի սկզբից ի վեր այստեղ ենք ապրում: Մեր արյուն-քրտինքով ենք վաստակում ապրուստը: Անասուն ենք պահում, հող մշակում և չենք պատրաստվում այստեղից հեռանալ: Ամեն ինչ ունենք, բացի տնից: Տարբեր տեղեր ենք դիմել, բայց խնդիրը լուծել չենք կարողանում,- ասում է Շմավոն Հովհաննիսյանը: - Ես չեմ բողոքում, պարզապես խնդրում եմ, որ պետությունն օգնի տուն կառուցելու»:
Հետպատերազմյան շրջանում առաջին անգամ ԼՂՀ սոցիալական ապահովության նախարարությունը հրատարակել է գիրք, որում մանրամասն ներկայացված են բարեգործական ծրագրերը. Շուշի քաղաքում երեխաների համար գիշերօթիկի վերակառուցման ($2 մլն 97 հազար), երկկողմանի ծնողազուրկ երեխաներին բնակարանով և անհրաժեշտ գույքով ապահովելու ($435,500), Շուշիում առողջարարական կենտրոնի կառուցման ($3 մլն) համար և այլն:
Հետպատերազմյան Ղարաբաղը` իր ավերված բնակավայրերով, ամեն ինչ կորցրած մարդկանցով, մարդասիրական օգնության շնորհիվ կարողացավ գոյատևել: Ոչ մի վիճակագրական ծառայություն այժմ չի կարով հաշվարկել` ինչ ծավալի օգնություն է տրամադրել սփյուռքը Ղարաբաղին, բայց ակնհայտ է մի բան` Ղարաբաղի համար դա փրկություն էր: Տարիներ շարունակ Ղարաբաղում սոցիալական քաղաքականությունը հիմնվոմ էր եղել մարդասիրական օգնության գաղափարի վրա: Այժմ պետությունը որոշել է նոր քաղաքականություն վարել. հասցեական օգնություն է տրամադրվում և այնպես, որ մարդիկ սկսեն հավատալ իրենց հնարավորություններին:
Հետպատերազմյան Ղարաբաղը` իր ավերված բնակավայրերով, ամեն ինչ կորցրած մարդկանցով, մարդասիրական օգնության շնորհիվ կարողացավ գոյատևել: Ոչ մի վիճակագրական ծառայություն այժմ չի կարով հաշվարկել` ինչ ծավալի օգնություն է տրամադրել սփյուռքը Ղարաբաղին, բայց ակնհայտ է մի բան` Ղարաբաղի համար դա փրկություն էր:
Այն ժամանակից, երբ երկրի տնտեսությունը սկսեց վերականգնվել, պետությունը սկսեց ավելի նպատակաուղղված սոցիալական քաղաքականություն վարել: Սակայն պարզվեց, որ դրան խանգարում է «մարդասիրական օգնության» համախտանիշը: Մարդիկ, որոնք սովոր էին օգնություն ստանալ, շարունակում էին հույսը դնել պետության վրա և նույնիսկ հնարավորության դեպքում չէին վերանորոգում իրենց տունը` համարելով, որ դա պարտավոր են «ուրիշներն» անել:
Այժմ այսպես կոչված «օգնության համախտանիշը» հաղթահարվել է: Այդուհանդերձ, Ղարաբաղում դեռևս կա մարդկանց կատեգորիա, որոնք ի վիճակի չեն ինքնուրույն գոյատևել. նրանք պետության աջակցության կարիքն ունեն:
2008 թ. հունվարի 1-ի դրությամբ` հանրապետությունում գրանցված է 34585 թոշակառու, նրանցից 10207-ը` հաշմանդամ: Ղարաբաղի բնակչությունը 140 հազար է:
Թոշակառուների մեջ կան մարդիկ, ովքեր տարիքային են կենսաթոշակ ստանում, և կան այնպիսիները, որոնք պատերազմի հետևանքով են հայտնվել թոշակառուի կարգավիճակում: Դրանց թվում են` զոհված կամ անհետ կորած ազատամարտիկների ընտանիքները, պատերազմի հաշմանդամները:
Պետությունը նրանց որոշակի թոշակ է նշանակել: Օրինակ` զոհված ազատամարտիկի երեխայի թոշակը կազմում է 30 հազար դրամ ($95), ինչը մոտավորապես հավասար է նվազագույն կենսապահովմանը: Բայց դա դեռ ամենը չէ:
Մայիսի 8-ին` Շուշիի ազատագրման տոնի նախօրեին, առաջին խմբի 8 հաշմանդամներ պետական միջոցներով գնված ձեռքի շարժաբերով մեքենաներ ստացան: Ինչպես նշեց սոցիալական ապահովության նախարար Նարինե Ազատյանը, նախատեսվում է մեքենաներ տրամադրել Արցախյան պատերազմի առաջին կարգի բոլոր հաշմանդամներին:
Այն մարդիկ, որոնց պետությունը մեկ ամիս առաջ ձեռքի շարժաբերով մեքենաներ էր տրամադրել, արդեն կարողանում են գումար վաստակել իրենց ընտանիքի համար: Նրանք աշխատում են տաքսի ծառայությունում: Հարազատներն ասում են, որ նրանք մի քանի օրում անճանաչելիորեն փոխվել են: Արդեն գրեթե հուսահատ հայացքում հայտնվել են ինքնավստահություն և սեփական արժանապատվության զգացում:
Մեքենաներ տրամադրելու գաղափարը պատկանում է սոցիալական ապահովության նախարար Նարինե Ազատյանին: Նա գտնում է, որ վաղուց ժամանակն է ` Ղարաբաղը հրաժարվի անհասցե օգնությունից և կոնկրետ ծրագրեր սկսել, որոնք կունենան կոնկրետ հասցեատեր: Գաղափարն այն է , որ պետք է որոշել սոցիալական օգնության առավել կարիք ունեցող կատեգորիաները և առանձին մարդկանց: Բնակչության ամենախոցելի շերտը կազմում են երեխաները, ծերունիները և հաշմանդամները:
Սոցիալական օգնության ցուցակում հենց նրանք դարձան առաջինը: Մանկատուն-գիշերօթիկ դպրոցում (նախկին «Զանգակ» մանկապարտեզը) սկսվեցին սոցիալական ոլորտի կառուցվածքային և կադրային փոփոխությունները:
Գիշերօթիկ դպրոցը հաշմանդամ երեխաների «Զանգակ» ՀԿ-ի նախկին կենտրոնն է, որը վերափոխվել է պետական ոչ առևտրային կազմակերպության: Այստեղ հիմնականում ապրում են առանց ծնողական խնամքի մնացած, ինչպես նաև մինչև 18 տարեկան սոցիալապես անապահով ընտանիքների երեխաներ: Գիշերօթիկ դպրոցում կա 3-16 տարեկան 37 երեխա: Սոցիալապկան անապահով վիճակի պատճառով` որոշ ծնողներ ի վիճակի չեն խնամելու երեխաներին, իսկ մի մասն էլ զրկված է ծնողական իրավունքից:
Գիշերօթիկի խոհանոցի համար նախարարությունը տրամադրել է սառնարան, սառցարան, գազօջախ և էլեկտրական մսաղաց:
Մշակվում է նաև հաշմանդամների ինտեգրացման ծրագիր, որը նախատեսում է միջոցառումներ` ուղղված իրենց ապրուստի համար միջոցներ վաստակելու հնարավորության ապահովմանը և հույսը չդնել հումանիտար օգնության վրա: Օրինակ` մտադրություն կա ձեռք բերել չտեսնողների համար հատուկ ստեղնաշարով համակարգիչներ: Համակարգիչները գումար վաստակելու լավ միջոց կարող են լինել նաև տեղաշարժվելու սահմանափակ հնարավորություն ունեցող մարդկանց համար, որոնց համար, ինչպես կարծում է նախարարը, պետությունը կարող է աշխատատեղեր ապահովել:
Վերջերս առաջին խմբի հաշմանդամ Իրինա Սահակյանը համակարգիչ նվեր ստացավ: Նա չի կարող տեղաշարժվել, բայց համակարգչով ցանկացած գործ կարող է կատարել: Նա ցանկանում է ինքնուրույն իր ապրուստը հոգալ: Նրան աշխատանք են տվել «Ազատ Արցախ» հանրապետական թերթի խմբագրությունում: «Կյանքն ինձ համար իմաստ է ձեռք բերել»,- «ԱրմենիաՆաուին» ասաց Սահակյանը:
Ղարաբաղում սոցիալապես խոցելի խավերի մարդկանց մեծ մասի համար ամենացավոտ խնդիրը բնակարարանայինն է: Մինչև այժմ պետությունը տարեկան մեկ-երկու բազմաբնակարանային շենք է կառուցել` տրամադրելով դրանք երկար տարիներ հերթագրվածներին: Այժմ Ստեփանակերտի քաղաքապետարանը որոշել է բնակարաններ տրամադրել միայն արտոնյալ հերթի մարդկանց:
Շմավոն Հովհաննիսյանի ընտանիքը ապրում է Ասկերանի շրջանի Մոշխմահատ գյուղում: «Ղարաբաղյան պատերազմի սկզբից ի վեր այստեղ ենք ապրում: Մեր արյուն-քրտինքով ենք վաստակում ապրուստը: Անասուն ենք պահում, հող մշակում և չենք պատրաստվում այստեղից հեռանալ: Ամեն ինչ ունենք, բացի տնից: Տարբեր տեղեր ենք դիմել, բայց խնդիրը լուծել չենք կարողանում,- ասում է Շմավոն Հովհաննիսյանը: - Ես չեմ բողոքում, պարզապես խնդրում եմ, որ պետությունն օգնի տուն կառուցելու»:
Հետպատերազմյան շրջանում առաջին անգամ ԼՂՀ սոցիալական ապահովության նախարարությունը հրատարակել է գիրք, որում մանրամասն ներկայացված են բարեգործական ծրագրերը. Շուշի քաղաքում երեխաների համար գիշերօթիկի վերակառուցման ($2 մլն 97 հազար), երկկողմանի ծնողազուրկ երեխաներին բնակարանով և անհրաժեշտ գույքով ապահովելու ($435,500), Շուշիում առողջարարական կենտրոնի կառուցման ($3 մլն) համար և այլն: