Եթերային քաղաքականություն. հեռուստատեսության մասին նոր օրենքը զրկում է բազմակարծության հույսից

Եթերային քաղաքականություն. հեռուստատեսության մասին նոր օրենքը զրկում է բազմակարծության հույսից

Նազիկ Արմենակյան
ԱրմենիաՆաուի ֆոտոթղթակից

Հուլիսի 20-ին Հայաստանում կանցկացվի հեռուստահաճախությունների մրցույթ: Գարնանային նստաշրջանի վերջին օրը` հունիսի 10-ին, ԱԺ արտահերթ նիստում վերջնականապես ընդունվեց «Հեռուստատեսության և ռադիոյի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրինագիծը: Փոփոխություններ ընդունելը կառավարությունը բացատրում է անալոգայինից թվային հեռարձակման անցնելու անհրաժեշտությամբ:

Ներկայումս Հայաստանում գործում է 22 հեռուստաալիք, որոնց մեծ մասը հեռարձակվում է միայն Երևանի տարածքում: Այս հեռուստաալիքներից նվազագույնը 4-ը հեռարձակում են ռուսաստանյան հեռուստաալիքներ, մի քանիսը ժամանցային բնույթի են: Մյուս բոլոր հեռուստաալիքները, որոնք լրատվական և վերլուծական ծրագրեր են հաղորդում, գերազանցապես ընդգծված իշխանամետ բնույթ ունեն: Բացառություն է «Երկիր մեդիան», որը ֆինանսավորում է ընդդիմադիր ՀՅԴ-ն: Կուսակցությունը դուրս է եկել իշխող կոալիցիայից, հայտարարել է իրեն ընդդիմություն, սակայն հիմնականում դեմ է իշխանությունների վարած արտաքին քաղաքականությանը, և, մասամբ, սոցիալ-տնտեսական հարցերին` չշոշափելով իշխանությունների լեգիտիմության հարցը: Միջազգային կառույցների և տեղական լրագրողական կազմակերպությունների կարծիքով` «Երկիր մեդիան» չի ապահովում հեռարձակման ոլորտի բազմակարծությունը:

Առանձնակի է դրված «Ա1+» ընդդիմադիր հեռուստաընկերության հարցը: Հեռուստաընկերությունը, որը եթերազրկվել է 2000 թ., մինչ օրս չի կարողացել շահել հեռուստահաճախությունների ոչ մի մրցույթ: Ընդունված փոփոխությունները նույնպես հնարավորություն չեն տա կազմակերպությանը եթեր դուրս գալու հույս ունենալ: Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության խորհրդի նախագահ Ալեքսան Հարությունյանը հունիսի 18-ին հայտարարել է, որ «միջազգային կազմակերպությունների համար «Ա1+»-ը դարձել է «ֆիքս գաղափար»: Իհարկե, նա չի մասնավորել` արդյոք հեռարձակման նոր օրենսդրությունը «Ա1+»-ին մրցույթին մասնակցելու հնարավորություն տալի՞ս է:

Հրապարակումից հետո օրենսդրական փոփոխությունների փաթեթը արժանացավ լրագրողների և միջազգային կազմակերպությունների քննադատությանը: Մի շարք կազմակերպություններ, այդ թվում` Երևանի մամուլի ակումբը, ԶԼՄ-ների աջակցության «Ինտերնյուս» ՀԿ-ն, Բաց հասարակության ինստիտուտի օժանդակության հիմնադրամը հունիսի 6-ին հանդես եկան հատուկ հայտարարությամբ, որում կոչ է արվում միջազգային կազմակերպություններին չաջակցել ՀՀ կառավարությանը թվայնացման գործընթացում, մինչև այն չներկայացնի լրամշակված օրինագիծ:

ԵԱՀԿ-ում ԱՄՆ դեսպան Յան Քելլին Վիեննայում կայացած ԵԱՀԿ մշտական խորհրդի նիստում հիշեցրել է ԵԱՀԿ անդամ երկրների պարտավորության` մարդու այնպիսի հիմնարար իրավունքներ պաշտպանելու ու պահպանելու մասին, ինչպիսին են ԶԼՄ-ներն ու խոսքի ազատությունը: ԱՄՆ ներկայացուցիչը նշել է, որ «Հեռուստատեսության և ռադիոյի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններն «ամենայն հավանականությամբ կհանգեցնեն հեռուստատեսությունում բազմակարծության կրճատման, ինչպես նաև հայ հասարակությանը բազմաբնույթ տեղեկատվություն և կարծիքներ տրամադրելու սահմանափակման»:

ԶԼՄ-ների ազատության հարցով ԵԱՀԿ ներկայացուցիչ Դունյա Միյատովիչը հունիսի 15-ին հրապարակած հայտարարության մեջ «Հեռուստատեսության և ռադիոյի մասին» ՀՀ օրենքում ԱԺ-ի ընդունած փոփոխությունները որակել է որպես «թվային հեռարձակման դարաշրջանում բազմակարծությանը չնպաստող» օրինագիծ: Փաստաթղթի հիմնական թերություններից Միյատովիչն առանձնացնում է հետևյալները` հեռուստաալիքների թվի կրճատում, արբանյակային, բջջային և առցանց հեռարձակման հստակ կարգավորման բացակայություն, կարգավորող մարմնի կողմից բոլոր տեսակի հեռարձակումները արտոնագրելու կամ թույլտվություն տրամադրելու ռեժիմ, ԶԼՄ-ների ազատության անիրավաչափ սահմանափակումներ պարունակող օրենքի վրա հիմնվելով դատարաններին հեռարձակման արտոնագրի գործողությունը դադարեցնելու իրավասության տրամադրում, մասնավոր թվային հեռուստաալիքների ստեղծման պայմանների և ընթացակարգերի բացակայություն:

Human Rigts Watch միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունը հունիսի 15-ի նամակով կոչ է արել ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանին չստորագրել փոփոխությունների օրենսդրական փաթեթը և հետ ուղարկել խորհրդարան` վերանայելու: Human Rigts Watch-ը նաև հիշեցրել է, որ Հայաստանը պարտավորվել էր կատարել 2008 թ. հունիսի 17-ին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` «Ա1+» հեռուստաընկերության գործով որոշումը: Սակայն Սերժ Սարգսյանը, չնայած դրան, ստորագրեց օրենքը:

Այս ամբող պատմության մեջ հատկանշական է ևս մի բան. Հայաստանի իշխանությունները չընկրկեցին հասարակական կարծիքի և միջազգային կազմակերպությունների ճնշման տակ: Փորձագետները պնդում են, որ դա պայմանավորված է մինչև 2012 թ. խորհրդարանական և 2013 թ. նախագահական ընտրությունները հեռուստատեսության վրա լրիվ վերահսկողությունը պահպանելու մտադրությամբ:
ԱրմենիաՆաուի էջերում