Readers' comments

Would you like to post a comment ? Be the first to share your thoughts.

Post a comment

Comments are welcomed and encouraged. However, comments not pertaining to the topic or containing slander or offensive language will be deleted. You have to be registered to be able leave your comment. Sign in or Register now for free.

Մեծացնել նկարը

Հատուկ սարքավորումները, ինչպես երևանյան այս կլինիկայում, հնարավորություն են տալիս բուժել անպտղությունը

«Հիվանդությունը կարողացան կանխարգելել վաղ փուլում, և ես պատրաստվում եմ շուտով մայր դառնալ: Միայն ափսոսում եմ կորցրած տարիներիս համար: Հիմա շրջապատիս բոլոր կանանց խորհուրդ եմ տալիս առանց վախենալու դիմել մասնագետներին»,- ասում է նա:

«Առողջության պահպանման և ընտանիքի պլանավորման կենտրոնի» վերարտադրողականության բաժանմունքի ղեկավար Գեորգի Պողոսյանը կարծում է, որ այսօր կանայք լուրջ չեն վերաբերվում սեփական առողջությանը: Խորհրդային տարիների «Առողջ մարմնում` առողջ հոգի» կարգախոսը մոռացության է մատնվել:

Նույն կարծիքին է ՀՀ առողջապահության նախարարության բժշկական օգնության կազմակերպման վարչության գլխավոր մասնագետ Գայանե Ավագյանը:

«Ինձ զարմացնում է մեր կանանց իներտությունը: Չեն գնում հետազոտվելու անգամ այն դեպքում, երբ պետությունն անվճար հնարավորություն է տվել ամբուլատոր պայմաններում արգանդի վզիկի քաղցկեղի դեմ հետազոտվելու»,- ասում է Ավագյանը:

Հայաստանում արգանդի վզիկի քաղցկեղի ազգային ծրագիրը գործում է 2006 թ. հունվարից: Նախկին խորհրդային հանրապետություններից Հայաստանը Լիտվայից հետո երկրորդն է, որտեղ նման ծրագիր է իրականացվում:

Ավագյանն ասում է, որ այս առումով Հայաստանն առաջատար երկիր է, սակայն քիչ է կանոնավոր ստուգումներ անցնող կանանց թիվը: Նրա կարծիքով` որոշ կանանց մեջ վախի զգացում կա, մյուսներն ի վիճակի չեն վճարելու, իսկ ոմանք էլ պարզապես գերադասում են հնարավորինս ուշ իմանալ պրոբլեմների մասին:

Սակայն Հայ-ամերիկյան առողջության կենտրոնի գործադիր տնօրեն Խաչանուշ Հակոբյանը կանանց վարքագծում նկատելի փոփոխություններ է արձանագրել. 1997-ին օրական 1-2 այցելու էին ունենում, այսօր` արդեն 70: Այցերի 15 տոկոսը կանխարգելման նպատակով է: Գոյության 10 տարիների ընթացքում 85000 կին է այցելել կենտրոն, անցկացվել է մոտ 120000 հետազոտություն: 600 կնոջ մոտ զարգացման ամենավաղ փուլում հայտնաբերված քաղցկեղը հաջողությամբ բուժվել է:

Պողոսյանը բաժանում է կանանց երեք խմբի. առաջին խմբի կանայք բնությունից օժտված են լավ առողջությամբ և դիմանում են այնքան, «մինչև դանակը ոսկորին հասնի»: Երկրորդ խումբն արտաքինով ավելի շատ է մտահոգվում, քան առողջությամբ:

«Երրորդ խմբում էլ այն կանայք են, որոնց ամուսինները մեկնում են արտագնա աշխատանքի և այնտեղից վերադառնում բազմաթիվ ինֆեկցիոն հիվանդություններով, որոնք առաջ են բերում վերարտադրողական ֆունկցիայի խանգարումներ»,- ասում է նա:

Հայաստանում վերարտադրողական առողջության կարևոր ցուցիչներից է համարվում անպտղությունը: Դեռևս 1998 թվականին «Հանուն ընտանիքի և առողջության» հայկական ասոցիացիան հետազոտություն է անցկացրել, ըստ որի` Հայաստանում առաջնային անպտղությունը կազմում է 3,4 տոկոս, իսկ երկրորդայինը` 28 (առաջնային անպտղության դեպքում կինը վերարտադրողական խնդիրներ ունի և ի վիճակի չէ ունենալ առաջին երեխան, իսկ երկրորդայինի դեպքում վերարտադրողական խնդիրներ են առաջանում արդեն երեխա ունենալուց հետո):

Ավագյանն ասում է, որ սրանք պաշտոնական տվյայլներ չեն, բայց անհանգստացնող են, քանի որ այլ երկրների համեմատությամբ կրկնակի բարձր են (օրինակ` Ռուսաստանում 18-19 տոկոս է):

Պողոսյանը բացատրում է, որ մտահոգիչ է ոչ թե չբերության աճը, այլ հիվանդությունների կառուցվածքի փոփոխությունը:

«Երիտասարդները մինչև ամուսնանալը պետք է լուծեն իրենց առողջական խնդիրները,- ասում է նա: - Ամուսնությունը գրանցելուց առաջ պետությունը պետք է պահանջի առողջական վիճակի մասին փաստաթղթեր»:

Պողոսյանն ասում է, որ առողջ երեխա միայն առողջ կանայք են ունենում:

Եթե Մնացականյանի նման կանայք մտահոգված են անպտղությամբ, շատ կանայք վնաս են հասցնում իրենց վերարտադրողական համակարգին` աբորտներ անելով: Թեև աբորտների թիվը վերջին 5 տարում նվազելու միտում ունի, այն շարունակում է մնալ անցանկալի ծնունդը կանխելու թիվ 1 միջոցը: Ըստ ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների` Հայաստանում տարեկան արձանագրվում է 8-10000 աբորտ: (Աբորտների մասին պաշտոնական տվյալները հավաստի չեն, քանի որ հաճախ դրանք չեն գրանցվում հիվանդանոցներում և գաղտնի են արվում: Ավագյանն ասում է, որ ըստ վիճակագրության` աբորտների թիվը ոչ աճել է, ոչ նվազել: Եթե 2005-ին գրանցվել է 8000-10000 աբորտ, ապա 2000-ին` 11769, իսկ 2001-ին` 10419:)

Հայ կանայք այսօր բախվել են համեմատաբար նոր պրոբլեմի հետ, որն անդրադառնում է երեխա ունենալու նրանց ունակության վրա` շրջակա միջավայրի ազդեցությունը:

«Հայ կանայք հանուն առողջության և առողջ շրջակա միջավայրի» ՀԿ ծրագրերի ասիստենտ Քնարիկ Գրիգորյանն ասում է, որ վերարտադրողական ֆունկցիայի խանգարումներն ուղղակիորեն կապվածէ արտաքին միջավայր արտանետվող թունաքիմիկատների հետ:

Գրիգորյանի հավաստմամբ` թունաքիմիկատները օրգանիզմ են թափանցում օդի, հողի, ջրի և սննդամթերքի միջոցով և, կուտակվելով օրգանիզմում, պրոբլեմներ են առաջ բերում հղիության ընթացքում: Ըստ Գրիգորյանի` վիժումների 2-3 տոկոսի պատճառը աղտոտված օդն է: 2005 թվականին ՀԿ անցկացրած հետազոտությունները ցույց են տվել, որ Երևանում վերարտադրողական ֆունկցիայի առավել հաճախակի խանգարումներ գրանցվել են Շենգավիթ համայնքում, որտեղ խորհրդային տարիներին կենտրոնացված էր գործարանների մեծ մասը:

«Այդ տարածքում մեծացած երեխան 20 տարի անց կանգնում է վերարտադրողական խնդիրների առջև: Շնչուղիներով թունաքիմիկատները թափանցում են օրգանիզմ և ձևախախտումներ առաջացնում տարբեր օրգաններում, այդ թվում` սեռական»,- բացատրում է Գրիգորյանը:

Այդուհանդերձ, չնայած վերարտադրողական բազմաթիվ խնդիրներին, վերջին տարիներին Հայաստանում ծնելիության աճ է արձանագրվել` հասնելով տարեկան 37-38 հազարի, ինչը մոտ 3000-ով ավելի է վերջին տասնամյակի ցուցանիշներից:

Սակայն «պարզ վերարտադրույթուն» ապահովելու համար Հայաստանի հաջորդ սերնդի կանայք պետք է ունենան առնվազն երկու երեխա` ասում է Ավագյանը, որն արհեստական վերարտադրողական մեթոդների կողմնակից է:

2005 թվականից Մոր և մանկան առողջության պահպանման գիտահետազոտական կենտրոնում արտամարմնային բեղմնավորման (IVF) (այսպես կոչված` «փորձանոթային երեխաներ») և ներցիտոպլազմատիկ սպերմատոզոիդի ներարկման (ICSI) միջոցով մասնագետների կողմից արվել է շուրջ 300-400 բեղմնավորում, որոնց արդյունքում ծնվել է 150 երեխա: Սա թանկ գործողություն է և անմատչելի է հայ կանանց մեծ մասի համար, ինչն ավելի կարևոր է դարձնում վաղ տարիքից առողջությանն ուշադրություն դարձնելը:

«Երեխան առանց մոր, ամուսինն առանց կնոջ, հասարակությունն առանց օջախի պահապանի կորցնում է ամեն ինչ: Կանայք պարզապես պարտավոր են կանխարգելիչ հետազոտություններ անցնել»,- ասում է Հակոբյանը:

Թեև հղիությունը երբեք առանց ռիսկի չի լինում (աշխարհում ամեն օր հղիության հետ առնչվող պատճառներով մահանում է 1400 կին), մասնագետները խորհուրդ են տալիս կանանց հղիության ընթացքում առնվազն չորս զննում անցնել: