Անցյալ շաբաթ ԱՄՆ Կոնգրեսի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի կողմից Հայոց ցեղասպանության 252 բանաձևի ընդունման կանխատեսելի հետևանքով` հակասական ելույթներին անվերջ տրվող պատասխաններն արդեն զայրացնում են չարչրկված, բայց մակերեսային բովանդակությամբ:

Հատկապես երբ Միացյալ Նահանգներին կոչ է արվում դատապարտել ուրիշ ժողովուրդների գործած արարքները, հայելին շրջվում է, և հզոր, բայց ոչ անթերի ազգին կոչ է արվում դատապարտել ինքն իրեն:

Ավաղ, ձեռքի տակ ավելի քան բավարար նյութ կա ապացուցելու, թե ինչու է սա օրինական, վարկաբեկող գործիք` ընտրված նրանց կողմից, ովքեր ճանճը դարբնի կռանով են սատկացնում:

Ջա՞րդ, տեղահանո՞ւմ, վատ վարմո՞ւնք, դավաճանությո՞ւն բնիկ ամերիկացիների [հնդկացիների] հանդեպ: Մեղավոր է: Ընդունել է: Ճանաչել է:

Ճնշումնե՞ր, ռասայական խտրականությո՞ւն և մեկուսացո՞ւմ, անգութ վերաբերմո՞ւնք աֆրոամերիկացիների հանդեպ: Մեղավոր է: Ընդունել է: Ճանաչել է:

Անմեղ օտարերկրացիների սպանությո՞ւն հանուն սեփական շահերի: Մեղավոր է: Դժբախտաբար, դեռ շարունակում է:

(Անցյալ հինգշաբթի օրվա նշանակալից պահերից էր, երբ ելույթով հանդես եկավ կոնգրեսական Քիթ Էլլիսոնը Մինեսոտայից: Նա առաջին մուսուլման կոնգրեսականն է: Բանաձևին կողմ քվեարկելուց առաջ նա հայտարարեց, որ իր գրասենյակն աշխատում է մի բանաձևի վրա, որով ԱՄՆ Կոնգրեսին կոչ է արվելու դատապարտել իր նախնիներին` ազգային փոքրամասնությունների նկատմամբ պատմականորեն անարդար վերաբերմունքի համար:)

Երբ քննադատներն օգտագործում են վերոհիշյալ փաստարկները` իրենց վրդովմունքն արտահայտելու ԱՄՆ անամոթության նկատմամբ, նրանք այնքան էլ հեռու չեն ճշմարտությունից: Սակայն նրանք մոռանում են չափազանց կարևոր մի հանգամանք, որն անմիջական առնչություն ունի միայն ու միայն Թուրքիա-Հայաստան-Ամերիկա հարաբերությունների դինամիկայի հետ:

«Վերամբարձ» ճառերի մեջ կորչում է ուշադրության արժանի մի փաստ. մի՞թե բնիկ ամերիկացիները փորձել են լոբբիստների միջոցով ազդել Թուրքիայի խորհրդարանի վրա`ընդունելու սպանությունների, տեղահանությունների և հողերի բռնագրավման մասին բանաձև: Կամ էլ աֆրոամերիկացիները մի՞թե հորդորել են Թուրքիային` հայցելով նրա կարեկցանքն ու մարդկության դեմ գործած հանցագործությունների ճանաչում:

Ամենևին էլ ոչ: Եվ եթե ոչ, ապա ԱՄՆ-ին սոսկ քննադատելն այնպիսի մի վարքագծի համար, որի համար այդ երկրի վարչակազմը, իմիջիայլոց, սերունդներ շարունակ զղջացել է ու խղճի խայթ զգացել, համոզիչ փաստարկ չէ:

Այլ ազգերը սփոփանք են փնտրում ԱՄՆ աջակցության մեջ, քանզի դա մի երկիր է, որ միջոցներ է ձեռնարկում իր սեփական պատմությունը հաղթահարելու և ոչ թե այն ժխտելու ուղղությամբ:

Թուրքիայի վարչակազմի արձագանքի համեմատությամբ` հանձնաժողովի անդամների ակնարկները, հիրավի, խորաթափանց էին:

Հայոց ցեղասպանության բանաձևին դեմ հանդես եկողներից շատերը անթաքույց զղջում էին, որ իրենց քվեարկությունը թելադրված է ոչ թե խղճով, այլ քաղաքական անհրաժեշտությամբ: Ոմանք անգամ անկեղծորեն ներողություն էին խնդրում: Որպես մարդու իրավունքները արժևորող (որը շարունակական գործընթաց է) երկրի ներկայացուցիչներ՝ նրանք ներքուստ չեն կարող չունենալ զգացմունքների բախում:

Ի՞նչ եք կարծում՝ ի՞նչ կլիներ Թուրքիայի խորհրդարանի այն պատգամավորի վերջը, որն Անկարայի քաղաքականությանն աջակցեր` միաժամանակ իր զղջումն արտահայտելով:

Բավական է այստեղ որպես վառ օրինակ նշել Հայաստանում ԱՄՆ նախկին դեսպան Ջոն Էվանսի ցավալի դեպքը, երբ վերջինս բարկացրեց իր վերադասներին: Սա մեզ հուշում է, որ ցեղասպանության շուրջ բանավեճում հարցի բարոյական կողմը, անգամ ճշմարտության կողմը կանգնածների համար, շատ ավելի պարզ է, քան դրա հետևանքով առաջացած քաղաքական գլուխկոտրուկը:

Մինչ ոմանց համար գուցեև անհասկանալի պահեր կան այս բանավեճում, մի բան միանշանակ է. գոյություն չունի մի այնպիսի կատարյալ կառույց, որտեղ հնարավոր է չարիքը սահմանող համապարփակ օրինագիծ ընդունել:

Այդուհանդերձ, եթե թուրքերն առաջնորդվեին այն նույն բարոյական պարտքի զգացումով, ինչպիսին արտահայտվեց բանաձևի քննարկումների ժամանակ, Թուրքիայի ղեկավարությունից առնվազն հարգալից անհամաձայնության փորձ կակնկալվեր:

Եթե Թուրքիայի նախագահ Աբդուլլահ Գյուլն այնքան մտահոգ լիներ «հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացով», որքան հանձնաժողովի անդամներն էին փորձում համոզել միջազգային հանրությանը, նա պետք է որ արձագանքած լիներ` ասելով նման մի բան.

«Մինչ Թուրքիայի Հանրապետությունը ցավում է ցանկացած մարդկային կյանքի կորստի համար, այդ թվում նաև՝ հայերի, որոնք այս կայսրության մասն են կազմել շուրջ մեկ դար առաջ, մենք նաև ցավում ենք, որ հանձնաժողովը նման որոշում է կայացրել...»

Փոխարենը՝ նախագահը պատասխանը սկսեց այսպես և ելույթի ընթացքում ավելի հարգալից չդարձավ.

«Ցավում եմ այս որոշման համար, որը բացարձակապես անխոհեմ եմ համարում»:

Նրանք, ովքեր հավատացած են, որ ճշմարտությունն իրենց կողմն է, չպետք է վախենան անհամաձայնությունից: Եվ անգամ վրդովմունքի մեջ բարոյապես անբասիր մարդկանց զսպում են հեռատեսությունն ու զգուշությունը:

Փոխարենը՝ Թուրքիայի վարչապետը 1,5 միլիոն նահատակված հոգիներին առնչվող փաստաթուղթն անվանեց «կատակերգություն»:

Նման լկտիությունն ու ամբարտավանությունը քննադատելու փոխարեն` Օբամայի վարչակազմը, ճիշտ այնպես, ինչպես դրա նախորդները, խուճապահար եղավ թուրքերի բարձրացրած հիստերիայից:

Եվ այդպես վարվելով ԱՄՆ-ը, որն առաջնորդելու հնարավորություն ունի, ինքն իրեն տարավ մի ուղղությամբ, որը շեղվում է իր իսկ որդեգրած և գովեստի արժանի ուղուց, այն է` հաղթահարել խարանող պատմությունը: